Muis aan de ketting

Om de verspreiding van handleidingen voor bommen tegen te gaan, kondigde Eurocommissaris Frattini vorige maand een lijst van verboden zoektermen voor internet aan. Zoekmachines zouden de zoekopdrachten ‘bom’, ‘moord’, ‘genocide’ of ‘terreur’ voortaan blanco moeten beantwoorden. Vorige week tekende minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) een verdrag van de Raad van Europa dat het ‘opzettelijk toegang verkrijgen’ tot kinderporno via internet strafbaar stelt. Behalve woorden waarmee niet gezocht mag worden, komen er nu dus ook beelden waar niet naar gekeken mag worden.

Nu zijn bomaanslagen en kinderporno zeer ernstige misdrijven, waartegen hard optreden nodig is. En gelukkig beloofde Hirsch Ballin het ‘opzettelijk toegang krijgen’ tot verboden kinderporno alleen af te leiden uit betalingsverkeer. Wie er toevallig mee wordt geconfronteerd, zou niets te vrezen hebben. Maar creditcardtransacties zijn niet waterdicht. En ‘opzettelijk toegang krijgen’ is een te ruime formulering voor een medium waar gissen en missen per muisklik standaard is.

De verboden zoektermen van Frattini zijn onacceptabel. Taal is vrij, woorden zijn niet schuldig. Bij kinderpornografische beelden ligt dat anders – zolang het geen virtuele (kunstmatige) beelden zijn, is ieder afbeelding een bewijs van geweld tegen een kind. Afgewacht moet worden hoe de minister bij de strijd tegen kinderporno straks de informatievrijheid van de internetgebruiker beschermt. Er bestaat immers ook creditcardmisbruik, identiteitsfraude en uitlokking. Niet alleen door exploitanten maar ook door internationale opsporingsdiensten. Waaruit mag opzet wel worden afgeleid en waaruit niet? En hoe gaat justitie vaststellen wie er precies heeft ‘gekeken’?

Wie over een computer en een creditcard beschikt, een ruimte deelt met collega’s of huisgenoten, heeft er een risico bij. Eerst was alleen het bezit van kinderporno strafbaar, te vinden in het geheugen van de pc. Nu gaat het om alle potentiële kijkers verzameld op hetzelfde IP-adres. Iedere pc is daarmee potentieel een corpus delicti, een voorwerp waarmee een misdrijf kan zijn gepleegd. Leg de muis dus aan de ketting. Op je wachtwoord passen is niet meer genoeg.

Bestrijding van kinderporno functioneert in Nederland nog maar beperkt. Uit een evaluatie van het Verwey-Jonker Instituut uit 2006 bleek dat de wet uit 2002 geen afschrikkend of preventief effect heeft gehad. Pedofiele netwerken en producenten worden nauwelijks aangepakt. Internationale samenwerking is schaars. Ontmoediging van kindersekstoerisme vanuit Nederland moet nog beginnen. De computervaardigheden van politie en justitie zijn gering, zelfs de elementaire. Het ontbreken van het zedenspecialisme is pijnlijk. En intussen wordt kinderporno gewelddadiger en omvangrijker.

Het valt toe te juichen dat het kabinet een hiaat in de wet wil dichten. Maar zoals vaker is het belangrijkste probleem niet de wet, maar de uitvoering. Aan nog meer symboolwetgeving is geen behoefte.