Leven in een door Amerika verboden land

Er zijn momenten dat ik het televisienieuws kijk, en vergeet dat ik zelf in het land woon dat het onderwerp is. Toen de nieuwszender BBC World afgelopen week over nieuwe Amerikaanse sancties tegen Iran sprak, lag ik onder een dekentje op de bank in Teheran voor de televisie. Thee en koekjes bij de hand, buiten was het donker.

Beelden van marcherende Iraanse soldaten en demonstrerende mensen flitsten over het scherm, de zoveelste unilaterale Amerikaanse sancties tegen Iraanse legereenheden en banken werden afgekondigd. „Je zal er maar wonen”, dacht ik wat verstrooid over het land waar ik zes jaar woon. Maar terwijl de televisie vaak een verwrongen beeld van Iran weergeeft, begint het nieuws nu steeds dichterbij de waarheid te komen. De sancties raken al veel mensen en de nieuwe Amerikaanse handelsbeperkingen gaan nog een stuk verder.

Een paar voorbeelden. Volgende maand moet ik de huur weer betalen. Net zoals veel Iraniërs ontvang ik geld uit het buitenland, maar dat overmaken naar Iran is geweldig moeilijk geworden. Alle Nederlandse banken, op de ING na, zijn na eenzijdige Amerikaanse druk uit Iran vertrokken. Sinds een paar maanden staan ze ook niet meer toe om geld naar het land te sturen. Ik moet dus vaak naar Nederland om daar geld op te halen.

Internationale creditcards en pinautomaten werken niet in Iran; na Amerikaanse druk is Iran uit het internationale bankensysteem voor dit soort krediet gezet. Dus moet ik mijn huurpenningen cash afrekenen. Voor echte financiële nood reis ik op en neer naar Dubai (anderhalf uur vliegen) om daar te pinnen. Een medewerker van een ambassade in Teheran vertelde me onlangs dat zijn ambassadeur tegenwoordig met duizenden dollars in zijn onderbroek naar Iran komt, om de lokale staf te kunnen uitbetalen.

En de druk gaat verder. Vorige week werd ik gebeld door een Nederlands-Iraanse vriendin. Ze had een rekening geopend bij de Rabobank, ergens in Brabant. Maar na een paar weken ontving ze het bericht dat de rekening is opgeheven omdat ze in Teheran woont. Mijn vrouw, een Iraanse, is nu bang dat haar Nederlandse rekening ook wordt opgeheven. Uit Duitsland komen soortgelijke berichten. Zonder een rekening in Europa is het voor veel Iraanse ondernemers moeilijk om internationale zaken te doen: naar Iran sturen de meeste banken immers geen geld meer. Het gevolg is dat Iran steeds geïsoleerder raakt. Ik zit te denken of ik een rekening voor mijn vrouw in Zwitserland moet openen, al heb ik geen idee hoe zoiets werkt.

Maar de Amerikaanse sancties hebben meer gevolgen. Laatst probeerde ik een Yahoo! e-mailadres aan te maken voor mijn schoonvader. Op de vraag waar hij woonachtig is, kon ik echter geen antwoord geven, want Iran staat niet bij de keuzemogelijkheden. Het hele land is simpelweg gewist. Dit is bij de Nederlandse vriendensite Hyves ook zo.

Onlangs probeerde ik een product van internetzoekmachine Google binnen te halen. Tot mijn verbazing kreeg ik de melding dat ik in een ‘verboden land’ woon. Mijn betaalde abonnement op internet telefonieaanbieder Skype werd opgezegd. Volgens een begeleidende e-mail omdat „onze financiële dienstverlener geen banden onderhoudt met het land waar u verblijft”.

Omdat iedere internetter te lokaliseren is via zijn IP-adres weten websites of iemand in Iran zit. Veel mensen vrezen dan ook dat na de laatste Amerikaanse sanctieronde bepaalde internetpagina’s wel eens helemaal op zwart zullen worden gezet. Yahoo! kan Iran dan wel wissen uit zijn landenlijst, maar wie in plaats daarvan ‘IJsland’ invult kan nu nog steeds een e-mailadres openen. Er kan ook besloten worden om een land helemaal in de ban te doen.

Dat is vrij wrang in Iran, waar de lokale overheid zelf al honderdduizenden websites filtert. Iraanse internetgebruikers werken met speciale websites (proxy’s) om de filters te omzeilen, al is dat vaak traag en worden de proxy’s vaak ook geblokkeerd. Deze zouden ook moeten werken als vanuit de VS sites worden geblokkeerd voor Iraanse bezoekers. Maar de Amerikaanse straffen op sanctieontduiking zijn extreem hoog. In 2005 werd de Nederlandse bank ABNAmro een boete van 80 miljoen dollar opgelegd omdat hij via het kantoor in Dubai zaken deed met Iran.

Met dit soort boetes jagen de VS bedrijven uit andere landen schrik aan, want meestal zijn hun handelsvolumes met Amerika groter dan die met Iran. Gevolg: veel bedrijven kiezen eieren voor hun geld, al ondersteunen hun regeringen de sancties misschien niet.

Op de bank in Teheran krijgt het televisienieuws een steeds bitterder nasmaak. Omdat de internationale politiek steeds meer voelbare invloed krijgt op het leven om me heen. Hoe lang kan ik mijn artikelen nog per e-mail sturen?