Konijnen bouten

Bofkont. Tot mijn verbazing kreeg onze jongste zoon (11) onlangs de bof. De bof komt bijna niet meer voor in Nederland, want kinderen worden ertegen ingeënt. Hiermee gaat ook een kleine begripsverwarring verloren, die bij het bezoek aan de dokter meteen de kop opstak.

Huisarts: Hmm, laat eens even kijken. Dat is een lelijke zwelling. Heb jij al eens de bof gehad? Totale verbazing bij mijn zoontje: huh, de bof? Zoals in boffen? Ja, hij had weleens geboft, bij een loterij op school bijvoorbeeld (klok gewonnen). En geregeld bofte hij bij voetbal, want hoe hard je ook traint, je hebt altijd een portie mazzel nodig. Maar hij begreep wel dat de dokter dit allemaal niet bedoelde.

„Waarom heet dat nou de bof?” vroeg hij toen we buiten stonden. „Dat is toch stom! Je boft toch helemaal niet als je dat krijgt.”

Voorheen, toen de bof nog algemeen was, moeten heel veel kinderen dit verband hebben gelegd, zoals er ook geregeld wordt opgemerkt dat leukemie helemaal niet leuk is, integendeel zelfs. Maar met het verdwijnen van de bof, waarvan de naam is ontleend aan boffe in de betekenis ‘dik gezicht’, begint deze begripsverwarring zeldzaam te worden.

Overgewicht. De laatste jaren is er ontzettend veel te doen geweest over overgewicht, zoals bekend een groeiende kwaal onder jongeren. Overgewicht heeft inmiddels zo’n sprong in ons bewustzijn gemaakt, zo lijkt het, dat het af en toe in botsing komt met overwicht. Zo zag ik laatst op televisie in de ondertiteling deze vertaling voorbij komen: „Jij hebt geen overgewicht over haar.”

Het omgekeerde komt ook voor, dat overwicht de plaats inneemt van overgewicht. Zo vond ik in een medisch tijdschrift: „De behandeling van overwicht is in de meeste gevallen gericht op een matige gewichtsreductie van circa 10 procent van het oorspronkelijke gewicht.” Het zou trouwens mooi zijn als je iemands overwicht met zo’n tien procent zou kunnen reduceren.

Engelse ziekte. Vorige week gelezen, in een rondschrijven van een pottenbakker: „Als gevolg van een accent verschuiving, ga ik me meer op de productie van unica concentreren.”

Het onnodig uiteentrekken van samenstellingen (accent / verschuiving) wordt wel de Engelse ziekte genoemd. Het idee is dat we dit meer zijn gaan doen onder invloed van het Engels, want in die taal is het in dit soort samenstellingen gewoon om woorden los van elkaar te schrijven.

De Engelse ziekte heerst al járen, maar lijkt steeds heviger te worden. Gelukkig is er een groep die zich tegen dit verschijnsel verzet, het platform Signalering Onjuist Spatiegebruik (SOS). Vorig jaar organiseerde dit platform nog een wedstrijd, ‘de onjuiste spatie van 2006’. Enkele voorbeelden uit hun verzameling: minder validen, mist lampen, (in)formatie werkzaamheden en negen punten plan. Mijn persoonlijke favorieten zijn konijnen bouten, lange afstandsloper en weg sleepregeling.

Pist. Meer invloed uit het Engels kwam ik tegen in een e-mailtje. „Ik ben pist”, schreef iemand. Nou ken ik dat wel uit de spreektaal, maar ik was het nog nooit op schrift tegengekomen. Althans, vast weleens als pissed, de correcte Engelse vorm, maar niet op deze manier: vernederlandst en zonder off. Maar het blijkt volop voor te komen: ik ben pist, wij zijn pist, op internet zijn vele voorbeelden te vinden. Soms is iemand pist off, dan wel pist of / pistof, maar simpelweg pist komt ook vaak voor. Eén harte kreet wil ik u niet onthouden, van een zekere Hanne: „Ik ben pist, en ik wil huilen, ik wil hans.”

Reacties naar sanders@nrc.nl of via www.nrc.nl/woordhoek