Historische grootspraak

Het regent historische analogieën. Nadat de Amerikaanse president Bush eerder een Derde Wereldoorlog in het vooruitzicht stelde, mocht Iran onverhoopt een kernmacht worden, heeft zijn Russische ambtgenoot Poetin vrijdag vanuit Portugal een duit in het zakje gedaan. Na afloop van het halfjaarlijkse topberaad van EU en Rusland vergeleek Poetin de politieke situatie, als gevolg van het voorgenomen antiraketschild in Polen en Tsjechië, met de Cuba-crisis van 1962. Toen dreigde een confrontatie tussen VS en Sovjet-Unie over de plaatsing van sovjetkernraketten op Cuba. „Voor ons is de situatie zeer vergelijkbaar. Aan de Russische grens worden nu dezelfde dreigingen geschapen”, zei Poetin.

De verwijzing naar Cuba is de zoveelste aanwijzing dat Rusland de aanval prefereert. Die koers zal het niet snel wijzigen. Want anders dan Bush is Poetin niet aan de laatste loodjes bezig. Alleen de vraag welke machtspositie hij komende jaren zal bezetten, is een raadsel. „Ik sta niet op het punt om de grondwet te wijzigen voor mezelf en ik zal me niet kandideren voor een derde termijn. Wat betreft mijn toekomstige arbeid: ik heb vooralsnog niet besloten waar en in welke hoedanigheid ik zal werken”, orakelde Poetin in Portugal. Misschien sprak hij de waarheid. Al is de tekst tussen de regels ook te interpreteren als een aanwijzing dat hij wacht op een dringend beroep van het volk om toch te blijven. Dat appèl staat 2 december op de agenda. De Russen kiezen dan een nieuw parlement, waarvoor de president zich voor het eerst in de Russische geschiedenis heeft gekandideerd.

De historische verwijzing naar Cuba lijkt, net als Bush’ oprisping, grootspraak. Toch heeft de retoriek betekenis. De grote woorden zijn, behalve voor binnenlands politiek gebruik, ook bedoeld om Europa onder druk te zetten. Europa laveert immers tussen de bondgenootschappelijke banden met de VS en de economische belangen in Rusland.

Moskou probeert deze positie te verzwakken door een open dialoog zoveel mogelijk uit de weg te gaan. De jij-bak is daarbij het diplomatieke wapen. Zo las Poetin naar aanleiding van Kosovo, dat volgens hem onderdeel van Servië moet blijven, de Europese collega’s in Portugal de les over hun dubbele moraal. Sarcastisch verwees hij naar de spanningen in België en Spanje, staten die toch ook niet worden opgedeeld. Hetzelfde deed hij door te pleiten voor een bilateraal mensenrechteninstituut, te vestigen in Brussel.

Ook anderszins gaf Poetin geen millimeter ruimte. Op enkele afspraken over staalhandel, drugsbestrijding en een soort gasalarmsysteem na, heeft het beraad bitter weinig opgeleverd. De enige winst is dat de sfeer in Portugal minder geladen was dan in mei dit jaar tijdens de top in de Russische industriestad Samara, toen de Duitse bondskanselier Merkel openlijk kritiek uitte op de wijze waarop de Russische politie toen een oppositionele demonstratie hadden gesmoord.

Maar bij die atmosferische vooruitgang zal het blijven zolang de EU geen coherente en gemeenschappelijke buitenlandse politiek heeft.

Reageren op de hoofdartikelen? Ga naar weblogs.nrc.nl/weblog/commentaar