De kijker is slimmer dan Hilversum denkt

Er zijn maar weinig takken van cultuur waarin de hoogstgewaardeerde prijs door het publiek wordt toegekend. Televisie vormt zo’n uitzondering. Logisch, want televisie is het massamedium par excellence, ook al is de hoogste Amerikaanse televisieprijs, de Emmy Award, wel een onderscheiding door vakgenoten.

De sinds 1964 toegekende Gouden Televizier-Ring komt na stemming per sms en internet per definitie terecht bij publieksfavorieten en niet per se bij goed gemaakte of intelligente programma’s. Zo wonnen de realitysoaps De Bauers (RTL, 2004) en Gewoon Jan Smit (TROS, 2005) eerder dankzij de fans van de zingende hoofdpersoon dan wegens de verdiensten van de makers.

Dit jaar beschikten voor het eerst sinds mensenheugenis alle drie de genomineerde programma’s over genoeg kwaliteiten om in principe ook in aanmerking te kunnen komen voor een Zilveren Nipkowschijf, de jaarlijkse prijs van de Nederlandse televisierecensenten. In haar derde seizoen evenaart de vileine dramaserie Gooische Vrouwen (eerst Tien, nu RTL4), naar een idee van Linda de Mol, minstens het niveau van het Amerikaanse voorbeeld Desperate Housewives. Dat komt mede door de verrijking met schitterende bijrollen van onder anderen Beppie Melissen als een Jordanese schoonmoeder en Leopold Witte als de schutterige ex van de onvolprezen kakmadam Annet Malherbe, maar vooral door de medewerking van scenarioschrijvers Joan Nederlof (Hertenkamp) en Frank Houtappels ( ’t Schaep met de 5 Pooten).

De tegendraadse amusementsshow Mooi! Weer De Leeuw (VARA) is een fenomeen dat internationaal begint op te vallen. Zaterdag presenteerde Paul de Leeuw in een haute-couturejapon die hij beweerde van Linda de Mol te hebben geleend en ontlokte hij zijn Amerikaanse gast, zanger Harry Connick Jr., de verzuchting dat dit het vreemdste televisieprogramma was dat hij ooit had meegemaakt.

Paul en Linda werden tot hun eigen verrassing en die van Matthijs van Nieuwkerk, gepasseerd door de derde kandidaat, De wereld draait door (VARA): nota bene een voor een jong, naar supersnelle informatie hunkerend publiek gemaakt dagelijks nieuwsmagazine, in mitrailleurtempo gepresenteerd door Van Nieuwkerk.

Het kan natuurlijk toeval zijn, maar misschien evolueert de smaak van het kijkerspubliek sneller in de richting van kwaliteit dan die van de televisiemakers. Enige discrepantie blijkt in ieder geval uit de beschamende vertoning tijdens het protserige en ouderwetse galaprogramma dat de AVRO aan de prijsuitreiking wijdde. De Vlaamse cabaretier Wim Helsen, uitgenodigd door Pauw & Witteman (VARA) om het programma te beoordelen, hekelde terecht de smakeloos lange close-ups van de verliezers en de niksige balletjes. Helsen had het over „choreografieën die vijftig jaar geleden al bij wet verboden hadden moeten worden”.

Ook de NPS hangt nog steeds de doctrine aan dat de kijker onnozel is. Als je op zondagmiddag om vijf uur een actueel cultureel magazine, De Kunst, uitzendt, dan mag je ervan uitgaan dat je gemotiveerde en belezen kijkers trekt. De derde aflevering zondag, gewijd aan de romanfiguur Oblomov, was de beste tot nu toe. Zinnige gasten, zoals acteur Bert Luppes, die de spreekwoordelijke luiwammes speelt bij het Zuidelijk Toneel, en de in Rusland wonende schrijver en journalist Pieter Waterdrinker, brachten interessante gezichtspunten naar voren. De laatste legde een verband tussen het ‘passieve verzet’ van Oblomov en de huidige minachting van Poetins trotse en rijke Rusland voor de kilte en het gebrek aan beschaving in het Westen.

Maar telkens onderbrak presentator Hans Goedkoop zijn gasten met voorgeprogrammeerde vraagjes: wacht even, wie van jullie voelt zich het meest een Oblomov?