Onschuldige sekskleuters

Seksspelletjes van kinderen krijgen vaak het stempel van seksueel misbruik.

„In de ogen van de buurvrouw is mijn zoontje een crimineel kind.”

Op een dag kreeg moeder X een geschrokken buurvrouw over de vloer. Er was iets ergs gebeurd, zei ze. Ze had het zesjarige zoontje van moeder X betrapt met zijn hand in de broek van haar peuter van tweeënhalf. En er had zich nog een ander incident voorgedaan. Zoontje X wilde voor pinguïn spelen en had daarvoor zijn broek wat lager getrokken, daarbij was per ongeluk zijn piemel tevoorschijn gekomen. Daarna had zoontje X de hand van de peuter naar zijn piemel gebracht.

Het is moeder X die het verhaal vertelt. Ze wil niet met haar naam in de krant. Het pinguïn-incident liep uiteindelijk gierend uit de hand en ze wil nu geen olie op het vuur gooien. Maar het verhaal moet wel verteld, vindt ze. Om te laten zien hoe hysterisch ouders kunnen reageren op normaal seksueel gedrag van kinderen.

Na het bezoekje van de geschrokken buurvrouw, beloofde moeder X met haar zoontje te zullen praten en hem te vertellen dat hij niet meer zulke spelletjes mocht spelen. En dat deed ze ook. Vervolgens ging ze met haar gezin een week met vakantie. Toen ze terugkwam, bleek voor de buurvrouw de kous beslist nog niet af.

„Toen ik haar ging bedanken omdat ze voor de kat had gezorgd, zei ze dat ze toch nog even wilde praten over wat er tussen onze jongetjes was gebeurd. Zij vond dat mijn zoontje haar peuter seksueel had misbruikt en ze maakte zich zorgen omdat mijn zoontje bij haar niet de indruk wekte dat hij vond dat hij iets slechts had gedaan. Ze wilde pertinent niet dat onze kinderen ooit nog contact zouden hebben.”

De buurvrouw vond dat moeder X, als de jongens buiten speelden, moest gaan surveilleren om er op toe te zien dat ze geen contact maakten. „Toen ben ik echt kwaad geworden. Wat er was voorgevallen, was compleet onschuldig geweest. Het was gewoon in een spel gebeurd en mijn zoontje had helemaal niet doorgehad dat wat hij deed onwenselijk was. Ik vond dat mijn buurvrouw, als ze een probleem met mijn zoontje had, zelf maar moest gaan surveilleren.”

Die ruzie werd weer bijgelegd, maar een dag later vertelde de buurvrouw dat ze had gebeld met het consultatiebureau en het probleem had voorgelegd. „En daar zou ze een medewerker aan de lijn hebben gekregen die het geval ‘heel hoog op nam’ en er bij haar op zou hebben aangedrongen om aangifte te doen bij de politie! Dat had ze niet gedaan, maar als ik er niet voor zou zorgen dat mijn zoontje uit de buurt van haar peuter bleef, zou ze dat alsnog doen, zei ze.”

Moeder X had het gevoel dat ze gechanteerd werd. Ze was verbijsterd over de ophef die haar buurvrouw maakte over het voorval en kon niet begrijpen dat een professional er zo op had gereageerd. „Mijn buurvrouw praatte erover alsof mijn zoontje op seksuele bevrediging uit was geweest. Zij vond dat ze nog mild had gereageerd op de hele gebeurtenis. Ikzelf heb het geval toen met de psycholoog besproken die mijn zoontje behandelt omdat hij een vorm van ADHD heeft. Die heeft tegen mij gezegd: dit soort dingen doen kinderen gewoon. Dat is volkomen normaal en het hoort bij hun ontwikkeling. Maar in de ogen van mijn buurvrouw is mijn zoontje een crimineel kind.”

Het geval van moeder X en haar geschrokken buurvrouw staat niet op zichzelf. Met enige regelmaat verschijnen er berichten in de krant over ouders die in rep en roer raken omdat op de basisschool van hun kinderen leerlingen zijn betrapt op seksuele spelletjes. In dat soort berichten valt vaak het woord ‘seksueel misbruik’ en worden de betrokken kinderen ‘dadertjes’ en ‘slachtoffertjes’ genoemd. Soms loopt de commotie zo hoog op dat de GGD een speciaal calamiteitenteam inzet om de ouders en kinderen te begeleiden. In sommige gevallen eisen ouders dat de ‘dadertjes’ van school worden gestuurd of houden ouders hun kinderen thuis.

Een voorbeeld is de zaak die begin dit jaar uitgebreid in de publiciteit kwam en voor veel ophef zorgde op een basisschool in Zoetermeer. Een vierjarig meisje zou daar een zesjarig meisje hebben aangezet tot seksuele handelingen bij zichzelf. Het vierjarige meisje werd in een landelijk ochtendblad prompt gebombardeerd tot ‘sekskleuter’ en de moeder van de zesjarige, die vond dat de school de zaak in de doofpot had gestopt, mocht in dit artikel uitgebreid haar zegje doen. De moeder noemde de houding van de school ‘schandalig’, want, zo stelde ze: „Niet alleen het slachtoffertje maar ook het daderesje verdient deskundige hulp en begeleiding. Het kind wist alles van masturbatie, dat is toch niet normaal?”

De school liet in een persbericht weten dat de zaak ‘buitenproportioneel was opgeblazen’, dat het geval wel degelijk was onderzocht en dat daarbij helemaal niet was komen vast te staan of het verhaal van de zesjarige wel waar was.

De school in Zoetermeer is niet de enige school waar de afgelopen tijd commotie is ontstaan doordat kinderen er seksuele spelletjes speelden. Er hebben zich zaken voorgedaan in onder meer het Brabantse Stampersgat, in Zwolle, Wijk en Aalburg en in Heerle. In Heerle liep de zaak zelfs zo hoog op dat de ouders van de ‘slachtoffertjes’ aangifte deden tegen de school en dat de ouders van het ‘dadertje’ aangifte deden tegen het adviesbureau dat de ouders van de vermeende slachtoffertjes ondersteunde.

Wat is er nu eigenlijk aan de hand op de basisscholen? Wat zit er achter die verhalen over ‘kleuterseks’? Maken jonge kinderen zich tegenwoordig steeds vaker schuldig aan oversekst gedrag? In zijn emancipatienota uitte minister Plasterk onlangs zijn zorg over de uitwerking die de seksualisering van de samenleving zou hebben op kinderen. Hij kondigde aan dat hij gaat onderzoeken of dit inderdaad een verkeerde invloed heeft.

Zou die seksualisering van de samenleving misschien toenemend grensoverschrijdend seksueel gedrag bij kinderen tot gevolg hebben? Er zijn psychologen, zoals Martine Delfos, die denken dat dat inderdaad zo is. Kleine kinderen zouden tegenwoordig zo vaak met seks worden geconfronteerd via televisie, internet en reclame, dat ze dat gedrag zouden gaan imiteren. Maar er zijn geen cijfers om de stelling te onderbouwen dat oversekst gedrag van kinderen op basisscholen toeneemt. Het is ook heel moeilijk om onderzoek te doen naar grensoverschrijdend seksueel gedrag bij kinderen. Want hoe definieer je grensoverschrijdend seksueel gedrag? Waar liggen de grenzen? En dat er vroeger over werd gezwegen is nog geen bewijs dat het toen niet voorkwam.

Henk Boeke, mede-oprichter van Ouders Online, dat met 300.000 bezoekers per maand de grootste internetcommunity over opvoeden van Nederland is, gelooft dan ook dat er iets heel anders aan de hand is. Hij constateert dat ouders tegenwoordig steeds ‘krampachtiger’ omgaan met de seksualiteit van hun kinderen. Veel moderne ouders zouden niet meer weten hoe ze moeten omgaan met kinderen die doktertje spelen. „Wij krijgen ongeveer tweeduizend vragen per maand binnen van ouders die deskundig advies zoeken op het gebied van opvoeding. En aan de vragen van deze ouders en hun reacties op onze antwoorden merken we dat steeds meer ouders angstig reageren als het gaat om kinderen en seksualiteit”, zegt hij.

Zo krijgt hij bijvoorbeeld ouders aan de telefoon die hem vragen tot welke leeftijd zij met hun kinderen in bad mogen en vervolgens heel verbaasd zijn als hij antwoordt dat daar geen leeftijd aan is verbonden. En laatst nog kreeg hij de volgende vraag binnen van een heel bezorgde moeder: „Tijdens het spelen kleedt mijn dochtertje van vijf zich helemaal uit. De dokterspulletjes heb ik al verbannen maar ook tijdens het kappertje spelen (in het logeerbed) ligt ze bloot. Ik straf haar voor dit uitkleden door haar een week niet meer te laten afspreken met een vriendinnetje (…). Ik vind deze leeftijd nog een beetje te jong om bepaalde dingen te moeten ontdekken! (...) Wat kan ik aan dit blootlopen doen!”

„Ik was zo geschrokken over het straffen dat ik deze mevrouw persoonlijk heb geantwoord”, zegt Boeke. „Want het gedrag van dit meisje is volkomen normaal voor haar leeftijd. Kleine kinderen vinden het nu eenmaal prettig om bloot te lopen. Als zo’n kind daarvoor gestraft wordt, kan ze een geknakt zelfbeeld oplopen. Toch is deze moeder bepaald geen uitzondering. Wij merken dat veel ouders een heel gebrekkige kennis van de seksuele ontwikkeling van hun kind hebben. Ze laten al snel het woord ‘oversekst’ vallen. Veel mensen denken bijvoorbeeld dat het een afwijking is wanneer kleine meisjes van een jaar of drie masturbeergedrag vertonen. Toch is dat normaal. Kinderen ontdekken al heel jong hun seksualiteit en hebben ook het recht om die zelf te ontdekken.”

Die onwetendheid leidt vaak tot paniek, ook onder professionals. Psychologe/seksuologe Sanderijn van der Doef wordt bijvoorbeeld regelmatig gebeld door ongeruste leidsters van kinderdagverblijven die kinderen hebben betrapt op het bekijken, aanraken en soms zelfs likken van elkaars geslachtsdelen. „Die leidsters zijn vaak overmatig bezorgd omdat ze te weinig weten van de ontwikkeling van het kind. Daarom vragen ze zich af: waarom doen deze kinderen dit? Komt het misschien omdat ze thuis seksueel worden misbruikt? Maar in negen van de tien gevallen heeft het helemaal niets te maken met seksueel misbruik. Dit is gedrag dat bij de seksuele ontwikkeling van het kind hoort. Het hoort bij de ontdekfase waarin de kinderen zich bevinden.”

Een andere reden voor de paniek van ouders en professionals is volgens Sanderijn van der Doef dat ze bang zijn dat het kind geestelijk beschadigd wordt als het seksuele spelletjes speelt. „Houdt mijn kind er iets aan over? Dat is bijna altijd de achterliggende vraag. Maar over het algemeen is het voor kinderen veel schadelijker als ouders een hele heisa veroorzaken nadat ze zijn betrapt op doktertje spelen. Ze gaan seks dan met iets verkeerds associëren. Al zijn er natuurlijk situaties die niet normaal zijn, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van dwang of chantage, van een groot leeftijdsverschil tussen kinderen die een seksueel spelletje spelen of wanneer het om een groep kinderen tegen één kind gaat. Dan is er sprake van een machtssituatie en is het zaak om in te grijpen.”

Van der Doef denkt dat de angst van moderne ouders voor de seksuele spelletjes van hun kinderen samenhangt met de bezorgdheid die zij voelen over de seksualisering van de media. „Die zorg vind ik terecht. Want op internet kun je met één druk op de knop de heftigste porno vinden. Dat ouders bezorgd zijn over wat dat met hun kinderen doet, kan ik begrijpen. Maar ze zouden er beter aan doen grenzen te stellen aan het computergebruik en televisiekijken van hun kinderen dan nerveus te reageren op gedrag dat in wezen normaal is.”

En hoe gaat het nu met het zoontje van moeder X, dat met zijn spelletjes de buurvrouw de stuipen op het lijf heeft gejaagd? Zijn moeder heeft een klacht ingediend bij het consultatiebureau. „Ik heb inmiddels ook een reactie op mijn klacht gekregen. Zij vinden zelf ook dat het niet goed is gegaan. Mijn buurvrouw heeft indertijd gesproken met een gewone wijkverpleegkundige die niet bevoegd was om te adviseren in dit soort gevallen. Ze hadden bovendien eerst moeten informeren naar mijn kant van het verhaal. Maar gedane zaken nemen geen keer en mijn zoontje heeft nog steeds last van het voorval. De verhoudingen met de buren zijn ernstig verstoord en elke keer als mijn zoontje naar buiten gaat, moet ik zeggen: ‘Denk er aan, niet met hem spelen hoor’. Hij heeft nu het idee dat hij iets heel slechts heeft gedaan.”