‘Mijn leven is ongecompliceerd’

Opschudding in Duitsland. Sektelid Tom Cruise speelt in de film Valkyrie de rol van Von Stauffenberg, de Wehrmacht-kolonel die bijna Hitler vermoordde. Gesprek op de set met een getergd acteur: „Er is niets geheimzinnigs aan Scientology.”

Twee maanden na het verzoek om een interview kreeg ik een telefoontje vanuit de Babelsberg Studio’s in Berlijn. „Tom Cruise is bereid u te ontmoeten.” De vrouw van United Artists Entertainment onderbrak mijn verheugd gestotter. „Het gesprek zal plaatsvinden na afloop van de opnames in het Columbiahaus, in de oude kegelbaan van de luchthaven Tempelhof. U krijgt een kwartier, de heer Cruise moet daarna meteen voort.”

Een in groene overall gestoken veiligheidsman, Thomas Merz geheten, voert me door de vele boven- en onderaardse gangen van de legendarische, door naziarchitect Ernst Sagebiel ontworpen Zentralflughafen. We bezoeken het schoongepoetste basketbalveld op de zesde verdieping, de balzaal op de zevende verdieping, de bar in de oude officiersmess. Op de kegelbaan is de studio ingericht van grimeur Ingrid Ernst, waar de acteur zo meteen zal passeren om zich af te schminken na opnames voor de door Bryan Singer geregisseerde film Valkyrie.

Naziheld

Tom Cruise speelt Claus Schenk Graf von Stauffenberg, de man achter de samenzwering tegen Hitler die de mislukte aanslag van 20 juli 1944 met zijn leven moest bekopen. De keuze voor deze Scientology-ambassadeur was een slag in het gezicht van de vele Duitse Scientology-vijanden (zie kader). Stauffenberg was bereid zijn leven te geven in de strijd tegen onderdrukking en dictatuur. En nu moet zijn verhaal worden verteld door uitgerekend een acteur die propaganda maakt voor een sekte die met dubieuze middelen probeert mensen tot volgzame aanhangers om te vormen.

De Berlijnse CDU en SPD hadden minister Jung van Defensie gevraagd te verhinderen dat er opnamen voor Valkyrie werden gemaakt in het zogeheten Bendlerblock. Dit is het voormalige militair hoofdkwartier van Hitler, waar Stauffenberg chef-staf was. Hier werd de operatie Walküre gepland en zijn de samenzweerders nog diezelfde avond van de twintigste juli iets voor middernacht terechtgesteld. De plek is gemarkeerd door een gedenkteken en trekt jaarlijks tienduizenden bezoekers die eer willen bewijzen aan een van de weinige hooggeplaatste helden die het naziregime heeft voortgebracht.

Cruise’s lidmaatschap van de Scientology Kerk bleek uiteindelijk niet genoeg reden voor de minister van Defensie om het filmverbod voor het Bendlerblock uit te vaardigen. Op 21 september vonden de opnames alsnog op de gewijde plek plaats. De Amerikaanse scenarioschrijver Christopher McQuarrie, auteur van de eveneens door Singer geregisseerde film The Usual Suspects uit 1995, had de Duitse autoriteiten kunnen overhalen op hun standpunt terug te komen door middel van een uitgekiende brief. Hierin stelde hij voor de film te beginnen met een scène waarin het monument op de binnenplaats in beeld komt. Het gewijde karakter van de plek zou tijdens de opnamen worden gerespecteerd , en voor de kijker zou meteen duidelijk worden dat het dictatoriale Duitsland voorgoed verleden tijd is. Oscar-winnaar Florian Henkel von Donnersmarck, regisseur van de film Das Leben der Anderen, hielp McQuarrie door te stellen dat „deze Hollywoodfilm meer voor de Duitse pr in het buitenland kon betekenen dan het organiseren van tien Wereldkampioenschappen Voetbal achter elkaar”.

Bij het begin van de opnamen op de binnenplaats klom Tom Cruise op een verhoging en vroeg de aanwezigen op de closed set om een minuut stilte, ter nagedachtenis aan de gefusilleerde helden van de aanslag op Hitler. Cruise sprak bewogen over „het positieve aura van deze gewijde plek” en bedankte de autoriteiten dat ze uiteindelijk toch toestemming hebben verleend om er te filmen.

Baarlijke duivel

Is deze Scientology-ambassadeur werkelijk de baarlijke duivel in eigen persoon? Ik vroeg het aan een expert bij uitstek: Dave Touretzky, een Research Professor van het Center for the Neural Basis of Cognition aan Carnegie Mellon University in Pittsburgh, Pennsylvania (VS). Touretzky heeft een niet aflatende reeks publicaties over Scientology en Cruise op zijn naam staan. De professor laat me vanuit zijn onderzoekskantoor in de VS weten: „De controverse in Duitsland kan ik wel begrijpen; het zou een beetje zijn alsof Kim Jung Il, de opperste leider van Noord-Korea, de hoofdrol zou spelen in een hommage aan de Amerikaanse aartsvader George Washington, in een poging de harten van het Amerikaanse volk voor zich te winnen. De Amerikanen zouden zoiets niet appreciëren. Hetzelfde geldt voor de Duitsers. De Duitsers hebben het niet op Cruise als vertolker van een der weinige nazihelden die tegen Hitler in opstand durfde te komen.”

Is het terecht om Scientology als een sekte te beschouwen?

„Ik denk dat het zeker terecht is. In Amerika doen we vaak een beetje lacherig over Scientology, maar de Duitsers zijn vanwege hun naziverleden beter dan wij in staat om het gevaar van waarlijk totalitaire organisaties te herkennen. De VS zijn erg tolerant jegens curieuze semicriminele groeperingen of sekten, waarvan de meeste gelukkig maar klein zijn. Ik vind dat de Duitsers met recht en rede verontwaardigd kunnen zijn dat iemand als Tom Cruise de rol van Von Stauffenberg voor zijn rekening neemt. Ook in de VS wordt Scientology door de regering gelukkig met argusogen gevolgd. Je moet niet vergeten dat in de jaren zeventig Scientology verantwoordelijk is geweest voor het grootste spionageschandaal op binnenlands gebied na Watergate. Elf Scientologen zijn veroordeeld tot gevangenschap, en de FBI houdt hen scherp in de gaten. Scientology is een criminele organisatie gericht op de verovering van de wereld. Ze noemen dat in hun woorden ‘clearing the planet’. Ze hebben zakken vol geld, en geen scrupules. Gelukkig voor ons allen zijn ze volslagen incompetent om hun doel te bereiken.”

Pientere ogen

Voor ons staat een tafel met vier spiegels, geplaatst voor een soort kappersstoel. Op de tafel staan borden gereed met gesneden stukjes vers fruit en ‘healthy wraps’, flessen bronwater, alles meticuleus uitgespreid voor bezoekers en de grote acteur in aantocht. De veiligheidsman laat via het geknetter in zijn mobilofoon van seconde tot seconde weten hoe ver Cruise nog van de schminkstudio verwijderd is. „Hij komt er nu aan”, krijg ik te horen. Nog geen tien seconden later dendert een hevig foeterende Cruise, vergezeld door twee veiligheidsmensen en een regieassistente, de voormalige kegelbaan binnen. Hij draagt een half afgestroopt naziofficiersuniform. In het gezicht van Cruise, dat op ontploffen staat, valt zijn leeftijd (45) duidelijk af te lezen. De pientere ogen staan diep in de kassen, de jukbeenderen markeren zijn gekerfd gezicht, de contouren van zijn ingevallen wangen zijn beschaduwd. Tom Cruise schudt me de hand, een stationaire glimlach borrelt omhoog in zijn boze gelaat. De visagiste vraagt wat er aan de hand is. Een roffel van vloeken weerklinkt, terwijl de acteur zich achterover laat vallen in de kappersstoel.

„Het is godverdomme niet te geloven! Ze zijn de banden met opnamen uit het Bendlerblock kwijt. De negatieven zijn door een of andere stoethaspel vernietigd in het lab! Foetsie! Weg!”

Verbijstering alom.

„We hebben hemel en aarde bewogen om op die kutplek te mogen filmen, wat uiteindelijk gelukt is. Iedereen stond op scherp en de opnamen verliepen perfect. We hebben zelfs alles twee keer opgenomen. En zojuist komt Bryan (Singer, SvD) naar me toe en zegt: ik zak door de grond van schaamte en ergernis, Tom, maar we zijn ze kwijt. Kwijt? Roep ik, wat zijn we kwijt? De banden, zegt ie. Van het Bendlerblock. Ik zei: No way! No way! No way!”

De beteuterde visagiste probeert voorzichtig te beginnen met het afschminken. De regie-assistente kijkt hulpeloos in de rondte. Ik vraag of er opzet in het spel is. Is er een verband met de de Duitse hetze tegen Tom Cruise, de Scientology-ambassadeur?

Tom kijkt me boos aan, alsof ook ik medeschuldig ben aan het kwijtraken van de banden.

„How the hell should I know? Je begint het wel te denken. De zaak stinkt van hier tot Moskou. Ik hoorde vandaag al iemand beweren dat Scientology hier zelf achter zou zitten. Ik bedoel: how paranoid can you get!”

Ik vraag of hij dit eerder heeft meegemaakt.

„Nooit.”

En een hetze zoals die hier in Duitsland tegen u persoonlijk gevoerd wordt?

„In Amerika lusten sommige kloothommels me net zo rauw.”

Cruise klokt de fles bronwater half leeg, en verontschuldigt zich tegenover de visagiste voor zijn gevloek. „Come on, let’s get it over with…”

Misschien vinden ze een manier om de banden te repareren, sust de regie-assistente.

Dat is ze geraden, briest Tom. Hij slaakt een diepe zucht, en zwijgt dan. Ik sta er wat bedremmeld bij, en vraag of ik een andere keer moet terugkomen. De acteur haalt zijn schouders op. „I don’t care. Ask Jutta...” Maar Jutta, de vrouw van United Artists, is er niet. Met een polsgebaar maakt Cruise duidelijk dat het hem allemaal geen lor meer kan interesseren. „Shoot, if that’s what you want…”

Ik schraap al mijn moed bij elkaar, opeens lijken al mijn vragen volstrekt irrelevant. Stotterend en friemelend aan mijn lijstje met vragen, hoor ik mezelf zeggen: „Eeh... heeft u er geen last van dat de hele wereld voortdurend meekijkt over uw schouder, ook waar het uw privéleven en dat van uw kinderen betreft?”

„Ik ben gewend aan al die media-aandacht. Mijn vrouw Kate en ik leven in het oog van de storm, de wereld dwarrelt om ons heen. Het zijn de lui rondom ons die zich zo druk maken, niet wij. Wij staan ’s ochtends op, brengen de kinderen naar school, doen Zuri een luier om, gaan naar ons werk, naar de set of de studio, inkopen doen. Op promotie, whatever. Als we geluk hebben, maken we een uitstapje. Ik heb hier zelfs tijd om af en toe te vliegen. Te gek. Ik vind mijn leven ontzettend bevoorrecht en ongecompliceerd vergeleken bij, bijvoorbeeld, dat van mijn moeder. Ik ben opgevoed door een alleenstaande moeder die vier koters groot moest brengen. Dat noem ik gecompliceerd. Mijn kinderen die ik opvoed met Nicole (Kidman, SvD) zijn gelukkig, we delen onze tijd met ze. Ze komen niks tekort, en heel moeilijk is het ook niet. Moeilijk is het als moeder ’s avonds thuiskomt na haar werk, afgepeigerd en krom van het sloven, waarna ze nog moet zorgen voor het eten van vier kinderen. Als het hele gezin moet trappelen om niet te verzuipen. Dat is moeilijk. Wij moesten thuis allemaal een bijdrage leveren aan het huishouden, ik heb baantjes gehad vanaf m’n achtste. Toch was ons gezin, hoe gemankeerd en arm ook, op een bepaalde manier gelukkig. Ik herinner mijn moeder als een vrouw die haar lichaam sloopte, maar die ook ’s ochtends zingend opstond. Ze heeft zich nooit beklaagd, ze heeft haar lot neuriënd gedragen.”

Is vliegen een grote passie voor u?

„Ben je mal? Vliegen is voor mij ab-so-luut essentieel. Op de grond ben ik altijd een tikje nerveus, maar daarboven, in de cockpit, vergeet ik op slag alle spanning en daalt er een soort van meditatieve rust in me neer. Het heeft misschien met de kleur van de hemel te maken. Dat azuurblauw van de hemel buiten de cabine, dat werkt ab-so-luut rustgevend. Vandaar dat ik ook mijn helikopter, die hier op de luchthaven geparkeerd staat en waarmee ik soms naar de set vlieg of uitstapjes maak, blauw van kleur is. Ik praktiseer op zekere wijze een verlangen om tijdelijk op te gaan in de hemel.”

Heeft uw vliegpassie te maken met uw betrokkenheid bij Scientology? Stichter Ron L. Hubbard was ook een begenadigd piloot. Een vluchtpionier zelfs...

„Waarom zou dat nu weer met Scientology te maken hebben? Ik zie niet in wat vliegen met Scientology te maken heeft. Cut the crap, man! Volgende vraag, graag…”

Vervolg pagina 34

‘Ik heb nooit veel om geld gegeven’

Volgens betrouwbare bronnen zou uw rang in de kerk OT-VII zijn, Operating Titan van het Zevende Echelon. Wat betekent deze geheimzinnige aanduiding precies?

„Nog even zo verder, en ik kap ermee. Er is niets geheimzinnigs aan Scientology. Weet je wat jij moet doen is, als je daar een antwoord op wilt weten: koop en lees What is Scientology? van Ron Hubbard. Of: Evolution of a Science. Dianetics. Alles wat je wilt weten, staat daarin. En val me nu niet meer lastig met dit soort triviale vragen. Please.”

Er is een Scientology-regel die luidt: “Don’t desire to be liked or admired”. Die regel komt uit de Erecode voor Scientologen. Hoe brengt u die regel in overeenstemming met uw streven om kaskrakers te maken en het grote publiek voor u in te palmen?

„Ik doe enkel en alleen dat waarvan ik overtuigd ben dat het het juiste is om te doen. Niet wat andere mensen vinden dat ik zou moeten doen. Ik kom uit een land waar lange tijd slavernij bestond, met goedkeuring van vrijwel alle blanke mensen. Waar racisme en het maltraiteren van een bepaalde groep mensen okay werd gevonden. Ik heb dat soort dingen nooit okay gevonden. Ik doe alleen dingen waarvan ik instinctief vind dat ze okay en correct zijn. Een kaskraker scoren heeft niet echt te maken met te willen worden bewonderd door de massa. Het gaat erom een goed verhaal heel goed te vertellen. Om een spannende film heel spannend te maken. Het gaat erom of je daar in slaagt. Ik neem mijn werk heel serieus, ik ben een harde werker. Ik heb mijn succes nooit voor lief genomen, het was een moeilijke weg vol inspanningen. Ik ben erg blij dat zo veel van mijn films een succes zijn. Ik zie dat als een beloning voor gedane moeite, niet als een resultaat van pogingen om in de gunst te komen bij jan en alleman. Ik schmier niet, ik acteer. Ik bedoel: kijk maar. Paramount heeft me vorig jaar op straat gezet. Ik heb altijd bakken kritiek over me heen gekregen, dat zal wel zo blijven vrees ik. En toch zijn mijn films kaskrakers. Het is mijn manier om een lange neus te maken naar de critici.”

Wat heeft het sterrendom voor effect gehad op uw leven? Heeft het u in uw persoonlijke ontwikkeling belemmerd of juist vooruit geholpen?

„De manier waarop er naar de sterren wordt opgekeken, is even verkeerd als de manier waarop ze vaak met pek worden besmeurd. Acteurs kunnen nooit zo diep vallen als de pers mensen wil doen geloven omdat ze in werkelijkheid ook nooit zo hoog boven het bestaan van henzelf zijn uitgestegen. Vandaar dat ik steun vind in de Scientology-kerk. Daar gaat het om persoonlijke ontwikkeling. Het werken aan jezelf. En het helpen van anderen. Ik ben rijk, maar ik heb nooit veel om geld gegeven. Ik ben nooit om het geld films gaan maken. Nog altijd niet. Ik ben dol op mijn auto’s, motoren, vliegtuigen, mijn helikopter. Maar ik ben het meest in de wolken met mijn relatie met Kate, met mijn dochter Zuri en mijn kinderen. Ik wil een goede vader zijn, ik wil de best mogelijke vader zijn. Een vader die ik zelf nooit gehad heb.”

Met het afschminken en omkleden is ook het interview wat Tom Cruise betreft voorbij. Onder begeleiding van zijn veiligheidsmensen verdwijnt hij binnendoor naar het platform van Zentralflughafen Tempelhof. Hij heeft orders gegeven zijn blauwe EC-135 helikopter met Pratt & Whitney PW206B turboshafts motoren uit de hangar tevoorschijn te rijden. Het is tijd voor een kalmerend vluchtje in de blauwe herfstlucht boven Berlijn.

NASCHRIFT: United Artists Entertainment laat weten dat de banden met oorspronkelijke opnamen uit het Bendlerblock onbruikbaar zijn geworden in het ontwikkelingslaboratorium, en dat inmiddels hernieuwde opnamen hebben plaatsgevonden op de historische plek waar Von Stauffenberg op 20 juli werd geëxecuteerd. Tom Cruise is na die opnames teruggevlogen naar Colorado, en heeft alle vijfduizend medewerkers aan de film, van geluidstechnici tot figuranten, persoonlijk bedankt met een brief en een geschenk in de vorm van een I-Pod.