‘Ik wilde iets virtuoos schrijven’

De Amerikaanse componist Kyle Gann schreef voor Orkest de Volharding het pianoconcert Sunken City, opgedragen aan het overstroomde New Orleans.

„Onze overheid faalde na de orkaan Katrina, maar de mensen bleven optimistisch. Ik zag beelden van een begrafenis waar een jazzband speelde – traag maar toch swingend. Dat maakte indruk op me.”

De Amerikaanse componist, musicoloog en muziekjournalist Kyle Gann (1955) schreef in opdracht van Orkest de Volharding een pianoconcert, dat volgende week in première gaat. Hij noemde het Sunken City, met als ondertitel: ‘Concerto for Piano and Winds, in Memoriam New Orleans.’ De verdronken stad wordt in twee delen – ‘before’ en ‘after’ – ten tonele gevoerd, als een impliciete kritiek op een ramp die, volgens Gann, niet had hoeven gebeuren.

De joviale vijftiger is vooral bekend als auteur van het musicologische standaardwerk over de vooruitstrevende pianolacomponist Conlon Nancarrow (1912-97). In zijn eigen muziek houdt hij zich bezig met microtonaliteit en de erfenis van het (post-)minimalisme. De politiek dook bij Gann al eerder op, onder meer in de ‘elektronische cantate’ Custer and Sitting Bull over indianenreservaten, maar zelden zo expliciet als nu. Toch had ook Ganns keuze voor New Orleans allereerst een muzikale oorsprong: „Ik wilde niet dat typische Volharding-geluid en het enige vergelijkbare voorbeeld dat me aansprak was de New Orleans-jazz uit de periode rond 1920.”

Zijn keuze werd pas definitief toen hij Spike Lee’s aangrijpende Katrina-documentaire When the Levees Broke (2006) zag, met een jazzbegrafenis en een werkbezoek van enkele ambtsdragers uit New Orleans aan dijkenland Nederland, waar Sunken City in première zou gaan. „Maar ik weet dat Europeanen het leuk vinden als een Amerikaanse jongen wat doet met jazz.”

Het schrijven van een pianoconcert was een langgekoesterde wens. Pianist Geoffry Madge, die de première zal spelen, kende Gann vooral door zijn opname van Opus Clavicembalisticum (1929-1930) van Kaikhosru Sorabji, een berucht, hondsmoeilijk pianowerk. Wordt Sunken City ook zo veeleisend? „Ik wilde de gelegenheid om een keer iets écht virtuoos te schrijven niet onbenut laten. Vooral het eerste deel is voor mijn doen energiek.” Het tweede deel – na de verwoesting – is rustiger. Aan het slot duiken de akkoorden op van de Dead Man Blues van de uit New Orleans afkomstige jazzlegende Jelly Roll Morton (1885 of 1890-1941). Het werk heeft volgens Gann een bitter open einde. „We zijn momenteel zo hulpeloos in de VS. Ik geloof niet dat muziek daarvoor de oplossing kan brengen. Maar hopelijk is mijn werk wel een signaal naar Europa dat er bij ons nog weldenkende mensen rondlopen.”

Orkest de Volharding. 30/10 Rotterdam; 31/10 Amsterdam; 4/11 Middelburg. Info: www.volharding.com.