De inspraakindustrie rond Schiphol mobiliseert een maximum aan klagers over lawaai

Een groot aantal landingsbanen vermindert de hinder maar vermeerdert de gedupeerden, ontdekt Maarten Huygen.

„Er liggen nu ruim 600 verbetervoorstellen”, begon de geduldige man. „Maar heel veel inzendingen zijn onbeantwoord gebleven.”

In gedachten zag ik stapels geprinte e-mails, uitgevouwen A4-brieven, gekleurde computeruitdraaien en dichtbeschreven velletjes met getekende kaarten en pijltjes al voor me. Duizenden plannen tegen geluidsoverlast. Ik had mensen al horen klagen dat er ‘niets mee is gebeurd’.

Voortaan gaat dat anders. „Zoals ik erin zit, wil ik dat iedereen een antwoord krijgt”, beloofde de geduldige man. Dat zal wel, zag je de mensen in de zaal denken.

„Maar”, waarschuwde hij alsof hij hun gedachten raadde, „ik kan niet alles meenemen naar het overleg. Alleen als het past in het grote plaatje. Het is een heel grote klus. Ik zit met een kleine duizend mensen en we hebben ook nog ons werk bij de verkeersleiding. De voorstellen kunnen dus niet allemaal afdoende worden beantwoord. Je ontkomt er niet aan om er op een bepaalde manier mee om te gaan”.

Ook aan inspraak zijn fysieke grenzen.

Van alles heeft Schiphol op touw gezet om de omwonenden mee te laten praten over vliegtuiglawaai. Deze bijeenkomst in een afgeladen schoolaula voor de ‘prioriteitsstelling van oplossingsrichtingen’ was er een voorbeeld van.

De hele avond had de geduldige man, ir. Paul Riemens, directeur air traffic management van de luchtverkeersleiding Nederland, aan het beschaafde Amstelveense publiek uitgelegd hoe hij vluchten probeerde om te leiden om het vlieglawaai te verminderen. Hij was een veertiger, gekleed in vlotte beige spijkerbroek met open streepjesoverhemd en nam de tijd.

Op een groot scherm boven alle hoofden waren zes start- en landingsbanen en de routes van de vliegtuigen geprojecteerd waar hij met zijn muis overheen bewoog. Met een serieuze, trouwe hondenblik hoorde hij de vragen aan alsof hij ze voor het eerst hoorde. Aan een vragensteller die de stukken goed had gelezen, gaf hij toe dat er extra verkeer boven Amstelveen was dit jaar. Dat was volgens afspraak, zei hij. De openhartigheid maakte de vragensteller alleen maar helser. Dit deed de deur dicht, hij zou actie gaan voeren. „Heb ik je vraag nu goed beantwoord?”, vroeg de onverstoorbare Riemens na afloop. Dat was wel het geval.

Er zijn te veel mogelijkheden om het gemoed te luchten over vliegtuiglawaai. Er is een ‘Bewoners Aanspreekpunt Schiphol’ opgericht met een prachtige site, die bezoekbas.nl heet. Daarop staan informatie en statistisch materiaal in grafieken en postcodes uitgesplitst betreffende de aard, plaats, tijd, oorzaak en hoeveelheden klachten over vliegtuiglawaai, van Den Haag tot en met Lelystad. Alleen jammer dat je als bewoner het vliegtuiggeraas niet met een muisklik kunt uitzetten. Zo worden wel verwachtingen gewekt.

Het blijft niet bij de registratie van klachten. Behalve de informatieavonden zijn er actiepunten, overleg met gemeenten, provincies, rijksoverheid, inspectie en bewonerscommissie. Notabelen die in het getroffen gebied empathisch van de achterbank van hun auto stappen. De luchtverkeersleiding coördineert met luchtvaartmaatschappijen uit de hele wereld de programmering van nieuwe mensvriendelijke vliegroutes.

Aan de ‘Tafel van Alders’ overleggen ministeries, wethouders, provinciale besturen, KLM, Schiphol en de luchtverkeersleiding over – zoals ze dat zeggen – een zo optimaal mogelijke toekomst van het vliegen op de middellange termijn. De 600 verbetervoorstellen zijn al gebundeld. Kortom, het effect van elke liter verbrande kerosine in de omgeving wordt afgeblust met vele plastic bekertjes koffie.

En toch blijft Schiphol internationaal kampioen klachten. De hoeveelheid heeft ten dele te maken met geluidsoverlast. De klagers denken ten onrechte invloed te heben op de groei en krimp van het vliegveld. Die is afhankelijk van de conjunctuur of van de beslissingen van Air France, eigenaar van KLM. Na de aanslagen van 9/11 viel het verkeer jarenlang terug, nu wordt het drukker. Veel omwonenden vinden werk op of rond het vliegveld. Er zijn veel banen voor laaggeschoolden. Die mensen zaten niet in de zaal. Internationale bedrijven zetten hun hoofdkantoren vlakbij. De gemeente Amsterdam trotseert het lawaai van Schiphol, maar deelt als aandeelhouder in de winst. Van het door de milieubeweging voorgespiegelde alternatief van een slimme, groene economie komt weinig terecht.

Vliegtuiglawaai is onaangenaam en kan leiden tot slaapgebrek. Maar wegen veroorzaken meer last. Grotere vliegvelden hebben minder landingsbanen, maar Schiphol spreidt de last. Een zevende en een achtste baan zitten in de planning. Maar elke nieuwe vliegroute brengt nieuwe groepen gedupeerden met zich mee, ook al wordt de totale last gespreid.

Het effect was te zien in de schoolaula. Toen iemand voorstelde om de vluchten dichter naar de rivier de Amstel te verplaatsen, waar minder mensen wonen, viel de zaal in postcodegebieden uiteen. Verspreid klonken protesten. Het bundelen van de routes, zodat de last beperkt blijft tot dunbevolkte stroken land, vonden anderen weer verkeerd. „Waarom niet elk huis evenveel lawaai?”, vroeg een man.

En wat voor Amstelveen goed is, komt slecht uit voor Aalsmeer aan de westkant van het vliegveld. Het is als een te kleine deken. Als je hem naar boven trekt, liggen de benen bloot. Schiphol zou beter af zijn met minder startbanen en minder routes, zodat een beperkt aantal mensen maximale last heeft en de anderen niets merken. Wonen onder vliegroutes zou goedkoper moeten zijn. De bewoner weet wat hij kan verwachten.

Op de terugweg naar het busstation wandelde ik langs een huizenrijtje tegenover een gezellig parkje met zitjes. Je vergat haast dat achter de mooie groene muur de A9 loopt, één van de drukste wegen van Nederland. Er bestaat geen enkele illusie dat die autobaan na een klachtenprocedure kan worden verlegd. Voor vliegverkeer geldt dat wel en dat houdt de inspraakindustrie eeuwig aan het werk.