Altijd op zoek naar ware liefde

Met een wereldtournee neemt ze afscheid van het ijs. Katarina Witt (41), het eens zo vrolijke gezicht van de DDR, is vaak eenzaam. „Ik had zo graag als kind sprookjes willen horen.”

Ze kan er maar niet genoeg van krijgen: van aandacht, applaus en bewondering. Op 12 december wordt ze 41 jaar, maar zonder schijnwerpers en camera’s kan ze zeker nog niet. Het is een verslaving geworden. Katarina Witt, in de jaren tachtig de jonge vrouw die de Deutsche Demokratische Republik onbewust een menselijk gezicht gaf door vrolijk, gracieus, erotiserend en atletisch – zoals niemand anders ter wereld – over het ijs te dansen, heeft haar afscheidstournee als kunstrijdster aangekondigd. Een wereldreis die komend voorjaar begint, met galavoorstellingen voor bewonderaars in Duitsland, Rusland en wie weet de Verenigde Staten.

Het maakt me triest afscheid te nemen van het ijs, zegt ze. Zoveel triomfen (twee olympische titels, vier wereldtitels en zes Europese titels), zoveel bewondering, maar ook zoveel ontberingen, zoveel kritiek en zoveel eenzaamheid heeft ze gekend sinds ze als vijfjarig meisje in Karl-Marx-Stadt (nu Chemnitz) met kunstrijden begon. Nog altijd gaat achter die voortdurend stralende lach eenzaamheid schuil. Mannen adoreren haar omdat ze er prachtig uitziet, omdat ze kan lachen en omdat ze spontaan is. Maar geen van de talrijke intieme relaties heeft ze in stand kunnen houden. Ze weet niet waarom, ze weet zelf nog niet wie ze is. Zo vertelt ze in de autobiografie Meine Jahren zwischen Pflicht und Kür. Soms zit ze eenzaam thuis, als ze niet in een ijshal, een theater of een studio de vrije vrouw uithangt.

Ze is gebruikt en misbruikt, zeker in het DDR-systeem. Ze werd door partijleider Erich Honecker aanbeden. Dat ze zich liet zoenen door deze man, werd haar later door de West-Duitsers verweten. Ze had privileges gekregen waarvan andere DDR-mensen niet durfden dromen. Schande werd erover gesproken in de West-Duitse media. In de bundel interviews van de Duitse journalist Arno Luik, waarin deze de ook al traumatische jeugdervaringen van sporttalenten als Boris Becker, Steffi Graf, Michael Schumacher, Franz Beckenbauer, Jürgen Klinsmann op beklemmende wijze weergeeft, vertelt Katarina tot huilens toe over haar dilemma’s. „Ik wist niet beter dan me te schikken. Tot in mijn bed werd ik gevolgd. Als ik met iemand vree, werd dat bekend, van minuut tot minuut. Het stond allemaal in mijn Stasi-dossier. Toen ik het later las, wist ik niet dat er zo met mij was geleefd. Ik ben dankbaar voor wat ik heb bereikt. Maar wie als West-Duitser of Amerikaan mij durft aan te vallen, weet niets, helemaal niets. In de Westerse wereld worden óók talentvolle kinderen uitgebuit, zeker ook door hun regeringsleiders. Ouders begrijpen het niet. Ze laten zich alleen leiden door materialisme. Wat is een gouden medaille? Even gelukkig zijn en daarna gaat het leven verder. Ze moesten eens weten.”

Op de Winterspelen van 1988 was ik in het Saddledome van Calgary getuige van de triomf van Katarina Witt. Zij, als marionet van het vermaledijde DDR-systeem, moest de strijd aangaan met Debby Thomas, de zwarte Amerikaanse die door president Ronald Reagan naar voren was geschoven als dé representant van Free America.. De witte Carmen van het communisme tegen de zwarte Carmen van het Vrije Westen. Het werd een wanstaltige vertoning, opgeblazen door de Amerikaanse media. Maar toen de enige echte Carmen had gewonnen stond iedereen op. Wat een extase heerste toen in het Saddledome. Betoverd was nog niemand zoals toen door dit meisje. Witt – uitdagend, vrijdenkend, sexy, als de enige echte Carmen die twee minnaars kan overleven – overweldigde in haar rood-zwarte pakje iedereen behalve de Amerikaanse journalisten die haar kunsten als ‘wetenschappelijk’ bestempelden’. De arme Thomas bezweek onder de druk. Ze kon de positieve discriminatie niet aan.

Tijdens de persconferentie was de 22-jarige Witt zoals altijd: vrolijk. Haar despotische trainster Jutta Müller stond erbij en zei niets. Katarina’s kwelgeest had het voor elkaar gekregen, voor de tweede maal in successie een gouden medaille na Sarajevo in 1984; haar werk was beloond. Katarina giechelde ondeugend. Ze had twee glazen champagne op, dat was ze niet gewend. Ik kreeg later een zoen van haar, wist zij veel.

Katarina veranderde niet na Die Wende in 1989. Ze had nu kunnen voelen hoe mensen in het Westen mogen zijn. Dáár kreeg ze aandacht als mens en niet als marionet van een systeem. Ze nam in 1994 afscheid als amateur en tekende contracten met ijsshows als Holiday Ice, met films, zoals die met Robert de Niro; ze produceerde ijsshows en probeerde en passant intieme relaties te onderhouden. Wat nooit lukte.

De rol van Carmen was haar op het lijf geschreven. Deze schoonheid werd gedood omdat ze de vrijheid in de liefde niet wilde inruilen voor het door vermolmde tradities opgedrongen leven. Katarina Witt heeft moeite met kiezen. Ze verloochent haar verleden als lid van de SED nooit, maar telt tegelijkertijd de zegeningen van het kapitalistische systeem waarin ze niet alleen verketterd maar ook nog steeds aanbeden wordt.

Uitdagend als ze is geworden (waar emotionele verwaarlozing op jeugdige leeftijd toe kan leiden), poseerde ze tien jaar geleden in Playboy, helemaal niets van haar lichaam verhullend. In de VS was het blad net zo snel uitverkocht als destijds met Marilyn Monroe. Op de Duitse televisie werd ze ermee geconfronteerd. Ze lachte tegen moderator Thomas Gottschalk die een paar naaktfoto’s toonde – en ze glom: „Ben ik niet heel mooi! Wat vind je ervan?”

Ze verdient nu veel geld. „Veel vergeleken bij de slechts 20.00 Ost-Marken die ik na mijn gouden medaille in Calgary kreeg, en waarvoor ik toen maar net een Volkswagen heb kunnen kopen.” Ze presenteerde vorig jaar op de Duitse zender ProSieben ‘Stars auf Eis’, en leende zich voor alles wat maar glitter en glamour draagt. Ze heeft haar eigen Katarina Witt Stiftung, waarmee ze gehandicaptensport, ontwikkelingssamenwerking en medische hulp stimuleert. Ze doet veel voor mensen die onderdrukt worden en hulpbehoevend zijn. Zo vreemd is dat niet.

Aan aandacht voor anderen en zichzelf zal het nooit ontbreken. In december begint ze op ProSieben een cursus voor mensen die te dik zijn, ‘The biggest loser’, degene die het meest afvalt krijgt een prijs. Dit in navolging van haar project Gesund und fit mit Kati Witt.

Katarina Witt ist heiss. Daar zorgt ze wel voor. Tegenover Arno Luik van Sports zei ze in 1991 al: „Ze wilden me in de DDR als voorbeeld voor de jeugd bestempelen. Hard trainen, veel opofferingen. Ik ben gehard. Maar wat ik heb moeten doorstaan gun ik geen kind. Ik heb als kind veel gemist. Ik had sprookjes willen horen voordat ik ging slapen. Ik had ware liefde willen kennen. Ik wilde gestreeld worden in plaats van bewonderd en opgezweept. Mijn ouders deden hun hun best. Maar mijn vader maakt zich zorgen: waarom heb je nog geen kinderen Kati?’’

Ze leeft alleen in haar dure appartement in Berlijn, na omzwervingen in de Verenigde Staten. Vorig jaar zei ze in Die Welt: „Ik ben er redelijk goed uitgekomen, maar topsport is voor kinderen slecht. Je wordt er echt geen mens van, je wordt agressief en vijandig. Ik probeer te genieten, maar ik weet nog steeds niet hoe het moet.”