Kun je gouden platen ook draaien of alleen bekijken?

De oma van Josje Fens uit Groningen vierde haar verjaardag in een buurthuis met gouden platen aan de muur. Onder „het genot van een kop thee” vroegen Fens en haar vriendin Quirine ten Bosch uit Utrecht zich af: „Kun je de felbegeerde gouden plaat ook afspelen, of er enkel naar kijken?”

Het enige juiste, afgewogen antwoord luidt: als het goed is wel, maar het is geen aanrader.

In ’n hele kunst – Notities over de platenwereld in Nederland (1978) schrijft Leo Boudewijns, oud-directeur van de NVPI, de brancheorganisatie voor de entertainmentindustrie, het als volgt: ‘Gouden en platina platen zijn, of horen te zijn, de van een gouden of platina laagje voorziene moedermatrijs van de betreffende grammofoonplaat. (...) De gouden of platina plaat moet men dus kunnen afspelen al zal dat voor het pickup-element niet erg goed zijn.’

Voor de mp3- en iPod-generatie: muziek in vinyl gieten is een bewerkelijk karweitje. Eerst wordt de mastertape via een lakplaat overgezet op een niet afspeelbare, metalen ‘vadermatrijs’ met negatieve groeven. Van de ‘vader’ wordt een positieve, afspeelbare ‘moeder’ gemaakt. En de moeder krijgt weer negatieve ‘zonen’, de persmatrijzen waar uiteindelijk het vinyl voor de consument mee wordt geperst.

Stance en Aat Oort van het tweemansbedrijfje Golden Design in Beusichem maakten in de jaren zeventig al gouden en platina platen. „Vergulden kostte vroeger 150 gulden”, vertelt Stance. „We galvaniseerden de platen met 0,001 micron goud, 24 karaats.” Maar moedermatrijzen moesten vaak extra geproduceerd worden voor een gouden plaat. In de praktijk werden meestal de niet- afspeelbare persmatrijzen of zonen gebruikt, aldus Oort.

Met ‘echte’ gouden moeders ging ook wel eens wat mis. Boudewijns: ‘Er zijn voorbeelden bekend uit de fonografische geschiedenis, waarbij artiesten tot de verassende ontdekking kwamen dat hun gouden lp helemaal niet van hun eigen matrijs was gemaakt maar een totaal andere opname bevatte.’

In Oorts herinnering zou dat bijvoorbeeld The Beach Boys zijn overkomen. „En Brian Wilson, dat was zo’n perfectionist, die zág het. Niet eens aan de tracks op de plaat, maar aan de afwijkende groeven.”

Eppo König