De auteur en de dood

Coen Verbraak: Jan Wolkers. Een documentaire. Bezige Bij. Duur ca. 30 minuten. € 14,90

Het was puur toeval dat juist vorige week het videoboek Jan Wolkers. Een documentaire verscheen – een aflevering van het tv-programma Profiel, met wat extra materiaal. Een mooi toeval zou je denken, want de vorig jaar door Coen Verbraak gemaakte documentaire gaat uiteraard over de dood. De dood van Wolkers’ broer, zijn dochter, maar ook die van vader, en van Jan Wolkers zelf. Zijn vrouw Karina die aankondigt op Texel te blijven wonen ook wanneer ze er alleen voor komt te staan, de zoons Tom en Bob die in verleden tijd over Jan Wolkers als vader praten en Wolkers zelf die de waarde van kunstwerken na de dood van een schrijver of schilder relativeert. ‘Wat heb je eraan dat je werk na je dood nog bestaat?’ ,vraagt hij Coen Verbraak. Het is allemaal niet heel erg verrassend, maar past prima binnen het beeld dat rondom Wolkers bestaat.

Mooi is ook het bonusmateriaal waarin Wolkers sereen vertelt over de dood van zijn vader. Hierin vertelt hij waarom hij zijn vader na diens overlijden op het voorhoofd kuste. Niet alleen om te laten zien dat hij niet bang was voor de dood, maar vooral als overwinning op zijn vader die dat bij zijn vader niet had gedurfd. Het is een moment dat even niet onderbroken wordt door een archiefbeeld, een blik op de tuin, een zoon of vrouw, maar waarbij gewoon één keer het hoofd van Wolkers onbewogen in beeld wordt gebracht.

Zo rustig is de tv-documentaire niet – die probeert aan de hand van gesprekken en natuurbeelden een portret te schetsen van de mens Wolkers, veel meer dan van de kunstenaar en schrijver. Het luttele maar mooie archiefmateriaal geeft daarvan nog het meest een beeld. Zeker het zwart-wit materiaal uit de jaren zestig is goed, waarin je boze gereformeerde (jonge)mannen, liefst met hoornen bril en bezweet voorhoofd, de jonge Wolkers ziet aanvallen vanwege zijn viezigheid. ‘Zoiets had je niet mogen schrijven’, moppert een recensent, ‘dat is niet realistisch’. ‘Het past uitstekend binnen het raam van de vertelling’, verdedigt Wolkers zich kort. Te kort, als kijker vermoed en hoop je dat er meer beeldmateriaal is van deze discussie. Hij zal zich toch niet de mond hebben laten snoeren?

Dat viel eenvoudig te controleren. De dag voor de uitvaart van Wolkers was op tv een herhaling te zien van de documentaire Jan Wolkers, de onverbiddelijke tijd. Daarin werd hetzelfde archieffragment veel uitgebreider getoond. Wolkers gaf meer en beter repliek, legt uit wat zijn bedoeling als schrijver is en in andere interviewfragmenten geeft hij ook veel meer prijs over zijn inspiratiebronnen, of eigenlijk, bron: de Bijbel. En opeens keert de timing van de verschijning van dit videoboek zich tegen zichzelf, want de Uur van de Wolf- documentaire geeft een completer beeld van Wolkers en heeft veel interessanter materiaal dan alleen de gesprekken die Coen Verbraak heeft gemaakt. Wie de afgelopen dagen een dvd-recorder paraat had staan, heeft een interessanter ‘videoboek’ in handen dan Jan Wolkers. Een documentaire is geworden.