Argentinië als socialistische monarchie

De Argentijnen kiezen zondag hoogstwaarschijnlijk voor het eerst een vrouw als president. In het land van de slaapwandelaars wordt Néstor Kirchner opgevolgd door zijn echtgenote Cristina.

Over haar politieke programma is vrijwel niets bekend. Ze weigert deel te nemen aan verkiezingsdebatten. En net zoals haar man, de Argentijnse president, spreekt ze vrijwel niet met de pers. De Argentijnen zien alleen de overal aanwezige affiches met haar – dank zij de cosmetische chirurgie – jeugdige gelaat. Op de poster staat de tekst: we weten wat er ontbreekt, en we weten wat we moeten doen.

Die belofte is volgens alle peilingen voor de Argentijnen voldoende om de 54-jarige Cristina Fernández de Kirchner zondag te kiezen tot president van Argentinië. Het is een primeur. Voor het eerst willen de 39 miljoen inwoners van het Zuid-Amerikaanse land een vrouw als politiek leider.

Cristina Kirchner is, zonder raadpleging van de peronistische achterban, als kandidaat naar voren geschoven door de man met wie ze al 32 jaar is getrouwd: Néstor Kirchner. „Zij zal het nog beter doen dan ik”, voorspelt Néstor, die zelf in 2003 tot president werd gekozen.

Cristina hield gisteren in een door stortbuien getroffen Buenos Aires de slotrede van haar campagne. Ze sprak zestien minuten, over het beleid van haar man.

Volgens de laatste, vanochtend gepresenteerde peiling geniet Cristina de voorkeur van 46 procent van het electoraat. De katholieke socialist Elisa Carrió (51) staat op een percentage van 21. En de man die als minister van Economische Zaken het herstel van Argentinië organiseerde maar gebrouilleerd raakte met Néstor, Roberto Lavagna (65), zou 14 procent krijgen.

Nooit eerder beleefde Argentinië zo’n eigenaardige campagne, zeggen de professionele waarnemers in koor. „Verkiezingen in het land van de slaapwandelaars”, noemt commentator James Neilson van tijdschrift Noticias het. „Het zijn de saaiste verkiezingen uit de geschiedenis. Alsof Argentinië een communistische of Arabische tirannie is en het erom gaat of het staatshoofd 100 procent of 98,9 procent van de stemmen behaalt.”

Neilson en vele andere analisten beschouwen het echtelijke stuivertje wisselen als de transformatie van de republiek Argentinië in een socialistische monarchie. „Cristina gedraagt zich als een koningin. Ver verheven boven het gebakkelei van de armetierige politici”, zegt Neilson. En zijn collega Joaquín Morales Solá van dagblad La Nación ziet de zege vooral als het resultaat van „goede marketing”.

De situatie in het land wijkt in alles af van zes jaar geleden toen de Argentijnen anarchistisch, brandschattend door de straten liepen. Ze sloegen op potten en pannen en riepen dat álle politici moesten ophoepelen. In de lente van 2007 heerst evenwel monumentale onverschilligheid.

Cristina Kirchner, die tijdens haar toespraken regelmatig beelden vertoont van die andere first lady – de in 1952 gestorven ‘spirituele leider van de natie’ en arbeidersheldin Evita Perón – heeft van alle kandidaten de grootste aanhang omdat onder het bewind van haar man Argentinië een flink stuk uit het diepe economische dal is geklommen. De bedelaars en muzikanten bij de stoplichten zijn wegens echt werk weer verdwenen. Vooral laaggeschoolde Argentijnen buiten de hoofdstad steunen Cristina.

Néstor Kirchner was tot 2003 de onbekende gouverneur uit de Patagonische provincie Santa Cruz. Hij won de verkiezingen doordat vrijwel niemand anders zich kandidaat durfde te stellen in de chaotische jaren rond de eeuwwisseling in Argentinië. De enige tegenstrever in de tweede ronde, de corrupte ex-president Carlos Menem, trok zich bovendien terug.

Onder Kirchner beleefde Argentinië een jaarlijkse economische groei van ruim 8 procent. De enorme buitenlandse schuld werd voor een groot deel gesaneerd. En met de export – van landbouwproducten tot aluminium – worden dankzij de gunstige prijzen op de wereldmarkt recordwinsten geboekt.

„Wij gaan die verandering verder verdiepen”, zegt Cristina. Haar campagne wordt bovendien geholpen door het feit dat de enige conservatieve kandidaat die een grote aanhang heeft – voorzitter van de voetbalclub Boca Juniors Mauricio Macri – zich pas in 2011 kandidaat wil stellen voor het presidentschap. Hij is net gekozen tot burgemeester van Buenos Aires.

Waarom Néstor eigenlijk afziet van zijn recht op herverkiezing blijft een raadsel. Zelfs voor een latino met Zwitsers en Kroatisch voorouderlijk bloed is het bepaald niet vanzelfsprekend om in je carrière een stap opzij te zetten voor je vrouw. Dat geldt temeer omdat ook Néstor verkiezingen gemakkelijk zou winnen. Het is mogelijk dat hij zijn vrouw weer wil opvolgen na vier jaar.

Maar hoe galant Néstor werkelijk is, zal snel blijken. De politieke dossiers die Néstor achterlaat kunnen Cristina nog veel moeilijkheden bezorgen. Een van de nog niet opgeloste kwestie betreft de tarieven van diensten als gas, water, licht of openbaar vervoer. Kirchner bevroor die tarieven. Als benzinemaatschappijen, zoals Shell, eigenhandig tarieven verhoogden, stuurde de president actiegroepen naar de pomp om er blokkades te houden.

Het is een politiek die ertoe heeft geleid dat buitenlandse investeerders Argentinië bij voorkeur mijden. Latijns-Amerikaanse landen als Brazilië en Mexico maar ook kleinere landen als Colombia en Chili trekken veel meer investeerders. Argentinië, vroeger exporteur van brandstoffen, is nu afhankelijk van gas uit Bolivia en Venezuela. Investeringen in de energiesector zijn uitgebleven.

Aan Cristina Kirchner de taak om het isolement van Argentinië te doorbreken. Ze reisde de afgelopen maanden onder meer naar de VS, Mexico, Brazilië, Duitsland en Frankrijk, op zoek naar geldschieters. Het mes sneed aan twee kanten, want het stelde Cristina ook in staat om zich op kosten van de overheid te profileren als staatsvrouw. De hoffotograaf van het paleis en de staatstelevisie distribueerden de beelden van Cristina met Bill Clinton, Nicolas Sarkozy of Angela Merkel.

De kiekjes zonder tekst maken indruk op het thuisfront. Alles wijst erop dat de voorsprong die Cristina zondag behaalt zo groot is dat er geen tweede stemronde meer nodig is. Kirchner & Kirchner hebben Argentinië stevig in handen.

Meer over de Argentijnse verkiezingen op: www.nrc.nl/tango