Te weinig slaap maakt mens labiel

Slaaptekort ontregelt de emoties, omdat hevige reacties op negatieve ervaringen niet meer geremd worden. Dat maken Amerikaanse wetenschappers op uit hersenscans van mensen met en zonder slaaptekort.

De onderzoekers, radiologen en neurologen van de University of California, Berkeley, en van Harvard Medical School, Boston. Seung-Schik Yoo en collega's publiceren hun bevindingen deze week in het tijdschrift Current Biology.

Te weinig slaap verlaagt de afweer, verwart de stofwisseling en vermindert het vermogen tot leren en onthouden. Ook de relatie met emotionele labiliteit is vaker beschreven. Zo is bekend dat bij neurologische en psychiatrische aandoeningen waar slapeloosheid voorkomt, vrijwel altijd sprake is depressieve of angstsymptomen. Wat daaraan ten grondslag aan ligt, blijkt nu uit het Amerikaanse onderzoek.

Onaangename prikkels, zoals het zien van een ziek kind, activeren het primitieve emotionele systeem in de hersenen. Een meer ontwikkeld, verfijnd systeem in de hersenschors stelt die primaire reactie bij, zodat de mens niet om de haverklap in huilen of woede uitbarst, maar kan reageren op een manier die sociaal geaccepteerd is. Die regulatie verdwijnt op het moment dat iemand weinig of niet geslapen heeft.

Bij vrijwilligers werd activiteit in de betrokken hersengebieden vergeleken bij slaaptekort en bij voldoende slaap. 13 mensen sloegen een nacht over, de andere helft sliep normaal. Op de avond na de al dan niet overgeslagen nacht, werden hersenscans gemaakt terwijl de proefpersonen afbeeldingen bekeken. De plaatjes varieerden van neutrale tot vreselijke taferelen van, bijvoorbeeld, gemutileerde lichamen.

Bij de mensen die al 35 uur wakker zijn, is de amygdala, een groep zenuwcellen die deel uitmaakt van een evolutionair ouder, primitief deel in de hersenen, flink actief bij het zien van nare afbeeldingen. De amygdala maakt deel uit van het zogenaamde limbische systeem in de hersenen, dat vooral bij emoties betrokken is. Opvallende emotionele informatie, en dan vooral negatieve, wordt in de amygdala verwerkt. Hoewel bij beide groepen de activiteit van de amygdala toeneemt als de afbeelding naarder wordt, is die bij slapelozen veel sterker bezig dan bij wie gewoon geslapen hadden.

In hoeverre de amygdala reageert op een prikkel, wordt beïnvloed door andere systemen. Een hoger hersendeel, de prefrontale schors, vlak achter het voorhoofd, remt de amygdala-activiteit indien nodig, zodat een mens niet bij elk zielig hondje begint te huilen. Bij de slapeloze proefpersonen was te zien dat de prefrontale schors vrijwel niet geactiveerd werd, en bij de slaapgroep wel.

Meer over slaapgebrek zaterdag in de bijlage Wetenschap & Onderwijs