Mediterrane droom

huiselijke malheur remt president Sarkozy van Frankrijk niet af. Integendeel. Zijn dadendrang neemt eerder toe. Vooral zijn initiatieven in de buitenlandse politiek, die in tegenstelling tot die van zijn voorgangers in de Vijfde Republiek niet a priori wordt gekleurd door een anti-Amerikaans primaat, lijken onbeperkt. Afgelopen dinsdag heeft hij, op staatsbezoek in Marokko, zijn idee voor een Mediterrane Unie naar een hoger niveau getild. In Tanger, een stad die uitkijkt op het Europese vasteland, heeft hij die dag de regeringsleiders van alle Middellandse Zee-landen uitgenodigd voor een eerste gezamenlijke conferentie van deze gedroomde unie in juni 2008. In Parijs uiteraard.

Het plan is zijn alternatief voor de oostwaartse uitbreiding van de Europese Unie met Turkije, waartegen Sarkozy zich consequent keert. Met het plan voor een Mediterrane Unie kan de president zich bovendien afficheren als een politicus die niet wordt gedreven door introvertheid maar wel degelijk ook door extraverte ambities. Sarkozy ambieert een grand projet voor de wereld onder auspiciën van Frankrijk.

Het idee van een mediterraan samenwerkingsverband is niet nieuw. Sinds 1995 streeft de Europese Unie naar versterking van de de banden in het Middellandse Zeegebied: het zogeheten ‘Barcelona-proces’, dat volgens Sarkozy echter de afgelopen jaren is verslonsd.

Het idee is ook te mooi om waar te zijn. Al bijna drieduizend jaar lang is het Middellandse Zeegebied immers de navel van de wereld en daardoor een bron van onrust. Trefwoorden te over: variërend van Knossos, Troje en Carthago tot Alexandrië en Jeruzalem.

De inzet van Sarkozy is ook anderszins hoog gegrepen. Het aantal actuele of potentiële conflicten is groot. Een greep. De Middellandse Zee is dé verkeersader voor de internationale migratie, waartegen de Europese Unie machteloos dammen probeert op te werpen. In Noord-Afrika is het islamisme een serieuze bedreiging voor de zittende macht. De tegenstelling tussen Arabieren en Berbers en de verschillende clans maakt het beeld nog minder overzichtelijk. Hetzelfde geldt voor de spanningen tussen landen met grondstoffen, zoals Algerije en Libië, en staten zonder, zoals Egypte. Cyprus blijft, ondanks de ontspanning tussen Griekenland en Turkije, een brandhaardje. Op de Balkan zijn de oorlogen uitgewoed maar allerminst verwerkt. En dan laten we hét vraagstuk nog buiten beschouwing: het Midden-Oostenconflict waarbij nu vier oeverlanden van de eventuele Mediterrane Unie (Israël, Syrië, Libanon, Gaza) betrokken zijn.

Sarkozy beseft vermoedelijk dat als de Mediterrane Unie in al haar glorie al wordt gerealiseerd, hij dat zelf niet meer zal meemaken. Vandaar dat hij bij zijn invitatie voor het eerste constituerende beraad in Parijs de verwachtingen al wat heeft getemperd. De unie is een project à la ‘zwaan kleef aan’, te beginnen met Marokko en andere pioniers. Alle landen blijven in de loop van het proces welkom.

Met zijn concrete uitnodiging heeft Sarkozy de EU in het defensief gedrongen. Het Barcelona-proces wordt nu door Frankrijk geleid. De Europese regeringsleiders moeten dus positie gaan kiezen. De tijd van lacherig doen over Franse grootspraak is langzamerhand voorbij.