Donald Tusk, bijna premier, zit op rozen

Donald Tusk, winnaar van de parlementsverkiezingen in Polen, zit op rozen. Zijn meerderheid is straks comfortabel, zijn eigen positie is onomstreden en lastige partijen zijn weg.

Jaroslaw Kaczynski is geen goede verliezer. Al dagen houdt de Poolse premier felle toespraken, alsof hij de vervroegde parlementsverkiezingen van afgelopen zondag níet grandioos heeft verloren.

Hij klaagt over de Poolse jeugd, die massaal ging stemmen. Over de media, die tegen hem waren. En over Donald Tusk, de winnaar van de verkiezingen, die hij nu wil aanklagen wegens laster. „Elke uitspraak van Tusk in de laatste twee jaar is een proces waard”, zei Kaczynski gisteren.

De onmacht is begrijpelijk, want Tusk, leider van het rechtsliberale Burgerplatform (PO), zit op rozen. Zelden had een kandidaat-premier in Polen zo'n gunstige uitgangspositie. Zozeer zelfs dat de samenstelling van de nieuwe regering, een coalitie met de solide boerenpartij PSL, mogelijk volgende week dinsdag al wordt gepresenteerd.

„Het wordt een regering met humor”, zo heeft Tusk beloofd. Want na het ‘negatieve’ beleid van Kaczynski – twee jaar lang moest alles anders – hebben de Polen volgens Tusk behoefte aan een opbouwende én luchtige politieke stijl. Polen moet niet lachwekkend, maar leuk worden.

Voor Tusk is het dat al. Samen met de 39 zetels van de PSL heeft Burgerplatform 240 van de 460 zetels in Polens parlement, de Sejm. Een aangename meerderheid. Bovendien is de oppositie verdeeld: het linkse LiD kan volstrekt niet door één deur met Recht en Rechtvaardigheid (PiS), Kaczynski's moreelconservatieve partij. Kaczynski beschouwt de leden van LiD als de erfgenamen van de communisten en als boeventuig - geen recept voor samenwerking.

Dankzij de monsterzege van Tusk is ook de laatste twijfel weggesmolten over zijn politieke leiderschap. „Het is een miraculeuze wending”, zegt politiek analist Jaroslaw Zbieranek. „Nog maar kort geleden was het niet duidelijk of Tusk wel de echte leider van Burgerplatform was.”

Anders dan PiS, dat strak wordt geleid door Kaczynski, was Burgerplatform jarenlang een partij met twee gezichten. Het liberale kamp werd geleid door Tusk, het meer conservatieve door Jan Rokita, een tenor van de Poolse politiek. Maar vlak voor de verkiezingen sloot de eigengereide vrouw van laatstgenoemde, Nelly Rokita, zich opeens aan bij de campagne van premier Kaczynski.

Ze noemde Tusk „een dolle hond die wild om zich heen bijt” en bracht haar eigen man zwaar in verlegenheid. Die trok zich dan ook wijselijk terug uit het politieke leven. Daarmee werd de leiderschapsstrijd in Burgerplatform, met de onbedoelde hulp van Kaczynski en Nelly Rokita, na jaren alsnog beslecht. En na zondag, toen de liberalen 41,5 procent van de stemmen kregen, is de positie van Tusk helemaal onbetwist.

Kaczynski is nog niet helemaal verslagen. Zijn tweelingbroer Lech Kaczynski is namelijk president en die kan gaan dwarsliggen, door wetsvoorstellen van Tusk te vetoën. „Maar samen met LiD beschikt Tusk over de grondwettelijk vereiste meerderheid om presidentiële veto’s te kunnen negeren”, zegt analist Zbieranek.

Tusk zal ook geen last hebben van rasopportunisten, zoals de ultrakatholieke Liga van Poolse Families (LPR) en boerenpartij Samoobrona. Door de voor Polen hoge opkomst (54 procent) haalden deze partijen, die geregeld voor chaos zorgden, de kiesdrempel niet (5 procent).

LPR-leider Roman Giertych, die minister van Onderwijs was onder Kaczynski, nam gisteren met natte ogen afscheid van de politiek. Hij begint een advocatenpraktijk in Warschau. „Journalisten krijgen twintig procent korting, ook degenen die slecht over mij schreven.”

Ook in het buitenland zit Tusk op rozen. De felicitaties stromen binnen, uit Brussel, uit Moskou, uit Berlijn en uit andere Europese hoofdsteden. Politici konden hun vreugde over de nederlaag van dwarsligger Kaczynski nauwelijks verbergen. Bondskanselier Angela Merkel, die moeilijke jaren met Polen beleefde, deed haar best om dit wel te doen. Ze zei, via een woordvoerder, te hopen dat de relatie „ constructief zal blijven”.

„Duitsland heeft liever makkelijke bondgenoten”, was de bittere reactie van Kaczynski, die claimt dat dankzij zijn harde stijl de westelijke buur weer respect heeft voor Polen. „Als er vreugde uitbarst in Berlijn dan is dat, op z'n zachts gezegd, zorgelijk.” Niks erger dan blije bondgenoten.

Jaroslaw Kaczynski kan maar niet begrijpen dat het juist zijn onorthodoxe stijl is waarmee hij zich in binnen- en buitenland onmogelijk heeft gemaakt en dat de Poolse jeugd daarom is gaan stemmen. Tusk zou hem een bosje rozen moeten sturen.