Zwitserse justitie in lastig parket door Bhutto

Het Zwitserse OM moet bepalen of de Pakistaanse ex-premier Bhutto kan worden vervolgd voor witwassen. Maar wat kan Zwitserland doen, nu Bhutto in eigen land amnestie geniet?

Morgen of overmorgen krijgt Daniel Zappelli, de procureur-generaal in Genève, een gevoelig dossier op zijn bureau. Het gaat over witwassen en smeergeld. Drie Zwitserse onderzoeksrechters hebben er tien jaar aan gewerkt. De belastende informatie gaat over niemand minder dan de zojuist in Pakistan gerehabiliteerde oppositieleider Benazir Bhutto en haar echtgenoot Asif Ali Zardari.

Zwitserland wil graag af van zijn oude reputatie van ‘brandkast’ van ’s werelds dictators. Kennelijk geeft Bhutto’s dossier Zappelli een kans om te tonen dat gerechtigheid in het moderne Zwitserland belangrijker is dan bankgeheim en politieke opportuniteit.

Onderzoeksrechter Vincent Fournier wilde vorige week niet zeggen wat zijn speurwerk naar de witwaspraktijken van de Pakistaanse ex-premier heeft opgeleverd, of om hoeveel smeergeld het gaat. Toch zei Fournier dat het parket er wel raad mee zal weten.

Niet vreemd: in 2003 werden Bhutto en Zardari in Genève, op basis van grotendeels hetzelfde bewijsmateriaal, al bij verstek veroordeeld. Ze moesten aan Pakistan zo’n 13 miljoen dollar terugbetalen die op geblokkeerde Zwitserse rekeningen stond. Bhutto ging in beroep en ontketende nieuw justitieel onderzoek, naar dezelfde misdrijven. Het resultaat hiervan is nu onderweg naar Zappelli.

Zappelli moet beslissen of er vervolgd wordt. De vraag is: kan hij dat? Want Bhutto heeft net in Pakistan amnestie gekregen. Daardoor kon ze donderdag uit ballingschap terugkeren, zonder wegens corruptie te worden gearresteerd. Die amnestie kreeg ze in ruil voor de belofte de herverkiezing van president-generaal Musharraf niet te saboteren.

In Zwitserland vraagt men zich af welke gevolgen deze deal heeft. Geldt de amnestie buiten Pakistan? Laat Pakistan de zaak in Genève, die het zelf in gang zette? Is tien jaar vlooien in de financiën van Bhutto, haar man en hun offshore-bedrijfjes voor niets geweest?

En: als de zaak wordt geseponeerd, wie krijgt de bevroren miljoenen dan? Fournier noemt het „pikant dat Pakistan tien jaar bij ons heeft aangedrongen op gerechtigheid. En dat mevrouw Bhutto nu, door nieuwe politieke allianties, profiteert van amnestie.”

Bhutto’s advocaat, Alec Reymond, zegt dat de amnestie wereldwijd geldt: „Als er geen misdrijf meer is, kan er ook geen witwassen meer zijn. Dit is einde procedure.” Anderen zeggen dat Bhutto en Zardari alleen van vervolging zijn gevrijwaard – de misdrijven blijven bestaan. En al trekt Pakistan zich terug als civiele partij, dan nog kan de procureur-generaal besluiten om Bhutto strafrechterlijk te vervolgen. Op witwassen staat hier maximaal vijf jaar.

De zaak dateert van 1997. Bhutto was net voor de tweede keer wegens corruptie afgezet als premier (1988-1990 en 1993-1996). Pakistan vroeg diverse landen om rechtshulp om Bhutto te kunnen vervolgen. Frankrijk, Spanje en Polen stuurden bewijsmateriaal naar Islamabad. Veel sporen leidden naar Zwitserland: Bhutto en Zardari hadden offshore-bedrijfjes op de Maagdeneilanden en in Panama, met Zwitserse bankrekeningen. Die werden beheerd door de Geneefse advocaat Jens Schlegelmich. Op een dag werden er contracten en correspondentie uit diens bureau gestolen. De anonieme dief verkocht ze naar verluidt aan Pakistan voor een miljoen dollar.

De paperassen toonden dat Bhutto en Zardari vooral tijdens haar tweede ambtsperiode smeergeld ontvingen. Zardari, in Pakistan ‘Mister 10%’ genoemd, was toen minister van Investeringen. Hij besliste over verkoop van staatsgrond en -bedrijven, import- en exportvergunningen, overheidscontracten, enzovoort.

Zo kregen twee Zwitserse bedrijven, Cotecna en Société Générale de Surveillance, van hem een contract om de Pakistaanse douane te reorganiseren. Op papier werd vastgelegd hoeveel procent Zardari, Bhutto en Schlegelmich kregen. Soms ging tot 6 procent naar hun bedrijfjes. Het Franse Dassault, dat Pakistan gevechtsvliegtuigen leverde, betaalde smeergeld. Een Pools bedrijf dat zesduizend tractors maakte, eveneens.

Op grond van deze feiten werden Bhutto en Zardari in 2003 in Zwitserland veroordeeld. Zij was de Pakistaanse justitie ontvlucht, hij zat wegens corruptie in een Pakistaanse gevangenis (en kwam in 2004 vrij). Bhutto zegt dat het bewijsmateriaal vals is, en dat alle Pakistaanse claims „politiek gemotiveerd” zijn. In de eerste zaak weigerde ze alle medewerking. Sinds 2005 is ze driemaal gehoord.

De procureur moet wachten tot het Hooggerechtshof een oordeel velt, en op het Pakistaanse besluit om zich terug te trekken of niet. Ook de politieke druk is groot: Bhutto is, ongeacht haar verleden, ineens een belangrijke bondgenoot van het Westen in de strijd tegen chaos en terreur. Maar er speelt nog een factor: tijd. Binnenkort worden er in Pakistan verkiezingen gehouden. Bhutto kan daarna premier worden. Premiers genieten immuniteit in Pakistan.