Wolkers: tragedie is niet de bedoeling

Familie en fans nemen afscheid van schrijver Jan Wolkers die vandaag wordt gecremeerd in Amsterdam. „Jan had humor. Er moet ook gelachen worden,” zegt zijn biograaf Onno Blom.

Vrienden, lezers en bewonderaars brachten vanmorgen al bloemen voor Jan Wolkers op de Nieuwe Ooster Begraafplaats in Amsterdam foto NRC Handelsblad/Maurice Boyer Bloemstukken voor Jan Wolkers op de Nieuwe Oosterbegraafplaats Foto NRC H'Blad Maurice Boyer 071024 Boyer, Maurice

Op het gras ligt een deken van dode bladeren. In het zwart geklede werkstudenten dragen stoelen in twee witte tenten. Zevenhonderd zitplaatsen zijn er voor de mensen die Jan Wolkers vandaag de laatste eer willen brengen op begraafplaats De Nieuwe Ooster in Amsterdam. Ze kunnen in de verwarmde tenten de plechtigheid via een videoscherm volgen. De rest zal moeten staan. In de aula, waar vanmiddag de uitvaart en crematie plaatsvinden, is er nog eens plek voor vierhonderd genodigden. Edward Gubbels (41), boekhouder te Amsterdam, zal erbij zijn om afscheid te nemen van zijn held. „Vandaag komt alles als een roes op me af. Alsof een familielid is overleden”. Hij is een doorgewinterde Wolkersfan, bezit alle eerste drukken, zowel de paperbacks als de hardcovers, en bezit vele zeefdrukken van de kunstenaar. Gubbels: „Al vijfentwintig jaar lees ik zijn boeken, die hebben me mijn leven lang geïnspireerd.”

‘Als de sneeuw niet meer / Smelten wil, / Een boterham met dubbel jam / De mond niet opent’. Dat was sterven volgens Jan Wolkers, als je zelfs in een boterham met jam geen trek meer hebt. Het zijn de openingsregels van het gedicht De winterslaap.

„Alsof hij zijn eigen dood voorvoeld heeft,” zegt zijn biograaf Onno Blom over het gedicht. „Zijn leven eindigde, conform de titel, in slaap. Maar echt frappant is die ‘boterham met dubbel jam’. De avond van zijn overlijden had zijn vrouw Karina hem er nog twee gebracht.” Ook dronk hij nog wat granaatappelsap, zo meldde Trouw vanochtend. Volgens zijn vrouw Karina heeft hij nog tegen haar gelachen en gezegd: „Zo is het genoeg.”

„Het moet een passende en waardige uitvaart worden,” zegt Blom die de laatste vier jaar intensief met Wolkers optrok. „Het is in ieder geval niet de bedoeling om een grote tragedie aan te richten. Jan was iemand met een buitengewoon gevoel voor humor, dus mensen zullen ook lachen.”

Wolkers zou overmorgen 82 zijn geworden. Blom is niet over alle reacties op Wolkers’ overlijden te spreken: „Het is een Nederlandse eigenschap om mensen bij hun dood heilig te verklaren. Maar het zou mooi zijn als die stemming ook voor levende mensen zou worden gereserveerd. Je hoort en leest nu overal dat hij toch bij de Grote Vier hoorde, dat is dus te laat. Maar goed, gelukkig hield Wolkers zich daar toch niet mee bezig.”

Voor Marie-Louise Meuris, de directeur van begraafplaats De Nieuwe Ooster, is de crematie een persoonlijk afscheid. „Ik kende Jan omdat hij voor ons in 2005 het Theo Thijssenmonument heeft ontworpen. Sinds dat contact zijn we elkaar blijven zien.”

Wolkers is de derde beroemde persoon die dit jaar zijn laatste rustplaats op De Nieuwe Ooster krijgt. Dit jaar vonden er ook de uitvaarten van Jos Brink en majoor Boshardt plaats. Ook Theo van Gogh werd hier in 2005 gecremeerd. „De sfeer was toen heel anders,” zegt Meuris. „We waren bang voor een aanslag. De stemming onder het personeel is nu veel plechtiger: we zijn allemaal ziep vereerd dat we Wolkers laatste gang mogen verzorgen.”