Sarkozy pleit in Tanger voor Mediterrane Unie

De Franse president Sarkozy wil werk maken van de oprichting van een Mediterrane Unie. Op die manier moet onder andere een ‘botsing van religies’ voorkomen worden.

Het is president Sarkozy ernst: hij streeft naar de oprichting van een Mediterrane Unie (MU) naar model van de Europese Unie. Gisteren nodigde hij vanuit de Marokkaanse stad Tanger „alle landen rond de Middellandse Zee plus Portugal” uit om in juni volgend jaar in Frankrijk deel te nemen aan een oprichtingsbijeenkomst van de MU.

Het is voor het eerst dat Sarkozy een agenda noemt voor een van de meest opmerkelijke – en omstreden – plannen die hij ontvouwde op de avond van zijn verkiezing tot Frans president, op 6 mei. De EU moet concurrentie vrezen: volgens Sarkozy moeten alle landen rond de Middellandse Zee, van Spanje tot Turkije, via Israël en Libië tot Marokko, beseffen dat „hun lot onderling verbonden is”.

Gisteren benutte hij het eerste staatsbezoek van zijn presidentschap, aan Marokko, voor een nadere uitleg, tijdens een redevoering voor een gezelschap van Marokkaanse notabelen en zakenmensen.

Of het nu gaat om vrede, duurzame economische ontwikkeling of solidariteit tussen Europa en Afrika: volgens Sarkozy zijn de ontwikkelingen in de landen rond de Middellandse Zee bepalend voor de wereld. „Wat zich hier afspeelt, is beslissend door de toekomst van de mensheid”, verklaarde hij. „Hier wordt beslist of de religies de meest verschrikkelijke oorlogen zullen voeren.”

Sarkozy presenteerde de Mediterrane Unie onder meer als middel om een botsing der beschavingen – en van religies – te voorkomen. Sinds zijn aantreden heeft Parijs de banden met Israël aangehaald en tegelijk de traditioneel sterke Franse banden met de Arabische landen onderhouden.

Gisteren verklaarde Sarkozy dat „de islam deel is van Frankrijk” en vestigde de aandacht op zijn minister van Justitie, Rachida Dati, van Marokkaans-Algerijnse afkomst, die hem vergezelde. Hij verklaarde niet te handelen uit historisch schuldgevoel – over het koloniale verleden – maar „de geschiedenis te willen opnemen waar deze gebleven is”.

Volgens Sarkozy moet de samenwerking beginnen met pragmatische projecten die gedeelde belangen van de landen rond de Middellandse Zee vertegenwoordigen. Zoals de Europese samenwerking ooit begon met kolen en staal, zo moet de Mediterrane samenwerking gebouwd worden op „duurzame ontwikkeling, water en energie”. Gisteren sloot Frankrijk een akkoord over kernenergie met Marokko en een akkoord over de aanleg van een Franse TGV-treinverbinding in Marokko.

Het Franse initiatief wekt verrassing en argwaan in Europa. Sinds de verklaring van Barcelona in 1995 investeert de EU in vrijhandel en dialoog rond de Middellandse Zee. Volgens Parijs is dat ‘proces van Barcelona’ verzand en moet de MU dat overnemen.

Vertegenwoordigers van Noord-Europese landen vrezen dat Parijs de Europese Unie buitenspel wil zetten in de relatie met de niet-Europese landen rond de Middellandse Zee. Dat geldt onder meer voor Duitsland, een van de grote investeerders in de Europees-Mediterrane samenwerking. De Spaanse premier Zapatero drong dit voorjaar ook aan op het behoud van de rol van de Europese Unie.

Vanuit andere landen rond de Middellandse Zee is afwachtend gereageerd. Aanvankelijk presenteerde Sarkozy de MU als een alternatief voor Turkse toetreding tot de EU. Dat viel slecht, zowel in Ankara als in veel Europese hoofdsteden. Sindsdien heeft Sarkozy het onderwerp steevast besproken in contacten met leiders van Mediterrane landen. Zijn diplomatiek adviseur Jean-David Levitte, een van de pleitbezorgers van een geostrategische opwaardering van het Middellandse Zeegebied in het Franse buitenlandse beleid, is naar Turkije geweest voor uitleg over de Franse positie. Op 14 juli, de Franse nationale feestdag, werden als voorproefje alle ministers van Justitie van de landen rond Middellandse Zee in Parijs uitgenodigd. Mét alle EU-ministers.

Het was geen toeval dat Sarkozy uiteindelijk Tanger, op enkele kilometers van Europa, koos om de MU te lanceren. Zijn toespraakschrijver en adviseur Henri Guaino noemt deze keuze vanmorgen „heel symbolisch” omdat de stad staat voor de Europese oriëntatie van Marokko. Guaino noemt Sarkozy’s redevoering het „appèl van Tanger” – in navolging van het „appèl van Brazzaville”, waarin generaal De Gaulle in 1944 zijn idee van de postkoloniale relaties tussen met Afrika schetste.

Koning Mohammed VI van Marokko is het eerste staatshoofd dat toegezegd heeft naar de oprichting te komen. Hij sprak gisteren van „een gedurfd en visionair project” dat „de basis zal leggen voor een nieuw pact tussen Europa en Afrika”. In Parijs wordt er niet vanuit gegaan dat alle landen zich meteen moeten aansluiten om de MU op te richten.

Sarkozy’s toespraak is te zien op: www.elysee.fr