Overleef met of zonder moraal

Die Fälscher. Regie: Stefan Ruzowitzky. Met: Karl Markovicz, August Diehl, David Striesow. In: 18 bioscopen.

Overleven in een concentratiekamp door de Duitsers te helpen, dat is het morele dilemma waar het in Die Fälscher om draait. Maar ook om de vraag of het niet een luxepositie is om je af te vragen of een dergelijke kwestie in de concentratiekampen überhaupt aan de orde was. Het was immers overleven en verder niets.

Wie dat probleem ongepast vindt, wijst de film van Stefan Ruzowitzky af. Hij leverde bij zijn première eerder dit jaar op het filmfestival van Berlijn dan ook ruimschoots debatstof op.

De film is gebaseerd op een waargebeurd voorval. Hij vertelt hoe een groepje joden in concentratiekamp Sachsenhausen gedwongen werd Engels en Amerikaans geld te vervalsen, om de oorlogseconomieën van die landen te ondermijnen. Meestervervalser Salomon Sorowitsch (in het echt Smolianoff) is de amorele hoofdpersoon die alles wil doen om in leven te blijven. Medegevangene en communist Adolf Burger (uit wiens memoires de film put) denkt daar anders over. Zijn inspanningen zijn erop gericht de valsmunterij te saboteren.

De Oostenrijkse regisseur Stefan Ruzowitzky heeft een voorkeur voor dergelijke leerstukken. Dat het hem niet om WOII-realisme draait wordt duidelijk door de cameravoering en montage. Niets van de gedragen stijl, die we bijvoorbeeld recentelijk nog zagen in de Imre Kertész-verfilming Fateless, waarin de camera stijlvol en bedachtzaam langs een moreel ontkleurde wereld scheert. Ruzowitzky houdt de toeschouwer bij de les door jump cuts en snelle camerabewegingen. Het maakt de film los van zijn morele vragen ook spannend en daardoor extra verwarrend. Mag je wel een Krimi situeren in een kamp? Resultaat is een film die esthetisch, moreel en thematisch uit zijn voegen barst.