Mijn directeur is een gorilla

De tijd dat collega’s op de hei brainstormen is echt voorbij.

Tegenwoordig vergelijken ze zichzelf liever met een orang-oetan in de Apenheul.

Ben je een mannetjes-mantelbaviaan, luidruchtig maar met respect, of ben je eerder een gorillakind dat graag spelenderwijs leert? En vlooi je jouw collega’s wel eens? Even een praatje maken, even koffie halen, zodat je het signaal afgeeft dat je geen kwaad wil.

In de Apenheul in Apeldoorn is veel van het sociale gedrag op werkvloeren terug te zien bij apen, zegt bioloog Patrick van Veen. De werkvloer is een apenrots en het zou een hoop stress en frustratie schelen als we zo af en toe eens onze collega’s observeren zoals biologen apen observeren. Daarom heeft Van Veen het bedrijf Apemanagement opgestart. Hij houdt bedrijven en teams, van managers tot secretaresses, een spiegel voor. Met de bedoeling dat de werksfeer verbetert, of dat de fusie wat vlotter verloopt, want je moet natuurlijk niet drie dominante zilverruggorilla’s op één afdeling zetten.

Van Veen werkte zelf ooit bij een verzekeraar en kwam in een managementcursus terecht. Hij verbaasde zich over het gedrag van zijn collega’s, die werden steeds competitiever. Hij begon ze te observeren, noteerde alles in boekjes. Uiteindelijk ging hij hetzelfde doen bij apen en schreef twee boeken over de parallellen: Help, mijn baas is een aap en Dierbare collega’s. In de cursussen leert hij vooral observeren. „Je moet niet verwachten dat je na een middag weggaat met een oplossing voor een probleem in je bedrijf.”

Aapjes kijken staat niet op zichzelf. Er duiken steeds meer alternatieve cursussen, workshops en trainingen op. Brainstormen op de hei lijkt uit te zijn. Bedrijven gaan bijvoorbeeld het theater in om werksituaties na te spelen. Er worden yogacursussen en intuïtietrainingen aangeboden voor bedrijven. Door met koeien te knuffelen leer je non-verbale communicatie aan, met een lachcursus lach je de stress weg. Dat alles om de samenwerking tussen collega’s te bevorderen.

Volgens Petra Derks is er sprake van een trend. Zij is programmamanager bij de Bestuursacademie, het opleidingsinstituut voor lokaal openbaar bestuur. „Trainingen zijn steeds minder gericht op sleutelen aan de persoon en steeds meer op het begrijpen van de omgeving. Het is niet meer het traditionele leren, waarin het ene goed is en het andere fout. Ik hoorde laatst dat medewerkers van een bedrijf dat ging verhuizen de nieuwe locatie hadden zitten kleien. Dat helpt, het geeft inzicht in wat je nou eigenlijk wilt.”

Een bonobo-mannetje stuift door zijn verblijf. Stof vliegt op, hij gilt en maakt zich groot. Na een paar seconden bedaart hij weer. Het heeft geen enkele indruk gemaakt op de rest van de groep, alleen op de kijkende mensen. Bij de bonobo’s zijn de vrouwen de leider. Ze gaan politieke allianties met elkaar aan. „De sociale groepen die bonobo’s vormen zijn door allerlei fusies ontstaan”, zegt Van Veen. „Een bedrijf dat in een fusietraject zit, komt hier de bonobo’s observeren. Ze moeten zich verplaatsen in de dierentuinmanager. Als er nieuwe mannetjes in de groep moeten, wie zou je er dan uit halen?”

Welke apen Van Veen gaat observeren met een groep, hangt af van het probleem waar ze mee worstelen. Met verzekeraars gaat hij meestal naar de orang-oetans. „Dat zijn meestal allemaal individuele rekenaars. Dat zijn orang-oetans ook: ze zijn solitair, maar kennen ook sociale structuren.” Hij gebruikt ook de actualiteit van de Apenheul. Toen er enige tijd geleden een gevecht om het leiderschap bij de gorilla’s was, nam hij zijn groepen daar mee naartoe.

Rens van Wingerden, senior accountmanager bij een bedrijf voor digitale leerprocessen, Stoas Learning, zegt veel te herkennen van wat Van Veen zojuist in een lezing heeft verteld. Hij loopt door de Apenheul en reflecteert: „Volgens mij is leidinggeven bij dieren veel makkelijker dan bij mensen. Het heeft geen zin als ik me als een gorilla gedraag, ik moet meer rekening houden met gevoelens.” Welke aap hij dan wel is, weet hij nog niet precies. „Maar het is interessant om je af te vragen waarom mijn directeur af en toe langs de bureaus loopt en zonder werkelijke interesse vraagt hoe het gaat. Je leert de rollen herkennen.”

Af en toe treft Van Veen mensen die zich oprecht beledigd voelen als hij ze met apen vergelijkt. „Toch zijn we echt apen. We maken het onszelf alleen zo moeilijk omdat we ons apengedrag zijn gaan negeren.”