Meestervermommer in pak

Veel van George Clooneys zelf geregisseerde personages zijn kameleontisch.

Hij houdt een zeker mysterie intact, dat zijn films intrigerend maakt.

Er zijn acteurs die volkomen opgaan in een rol. Karakteracteurs heten ze. En soms vergeet je dat je naar ze hebt zitten kijken. Zo goed waren ze. Maar de filmindustrie met zijn sterrensysteem brengt ook een ander soort acteurs voort, personalities. Dan hebben we het over een nieuwe film met Jack Nicholson of Brad Pitt, zonder dat het ons echt kan schelen als wie ze nu weer komen opdraven, in klassiek kostuum of alledaags kloffie, met lang haar of kort, als schurk of als held, als zij het maar zijn.

Soms ook kun je hierdoor bijna geen onderscheid meer maken tussen een acteur en de personages die hij gestalte geeft. Het beroemdste voorbeeld is waarschijnlijk Larry Hagman die de rol van slechterik J.R. voor zijn rekening nam in oersoap Dallas en in de jaren tachtig regelmatig werd opgewacht door fans die hem wel eens een lesje zouden leren. Er zijn flink wat acteurs die hier mee spelen, en elke rol naar hun hand zetten. Zulke acteurs worden auteurs genoemd, omdat ze iets toevoegen aan het scenario dat er misschien niet inzat, maar waar ze wel stiekem de rol op hebben uitgekozen. Denk maar aan hoe John Malkovich en Kevin Spacey elk van hun filmkarakters een ongemakkelijk geheim meegeven. Net zoals de klassieke Hollywoodfilmmakers van een genrefilm een heel persoonlijk relaas wisten te maken. Of denk aan Johnny Depp die met instemming van de regisseurs die hem casten aan een bont universum van onaangepaste zotten werkt.

Deze korte geschiedenisles is nodig om bij George Clooney uit te komen. Ogenschijnlijk nog steeds de aantrekkelijkste man op aarde, speelt hij de laatste jaren bijna alleen nog maar rollen die hem als getroebleerde held laten zien. Het is vaak een charmante oplichter (denk aan de Ocean’s-films), maar vaker heeft hij last van zijn charme en de flair waarmee de wetten van de wereld rekbaar worden in zijn handen. Als een man aan de afgrond van zijn geweten. En hij speelt ze niet alleen. Als producent faciliteert hij deze rollen ook, samen met regisseur Steven Soderbergh van hun nu opgeheven maatschappij Section Eight en tegenwoordig als frontman van productiehuis Smoke House.

Het is geen onbekend verschijnsel dat acteurs zich (noodgedwongen) op de productie van films richten. In plaats van zich te laten dicteren door de wetten van vraag en aanbod, besluiten ze zelf speler te worden. Maar de films waar Clooney in zijn verschillende hoedanigheden als acteur, regisseur en producent bij betrokken is, geven een opmerkelijk consistent beeld te zien. Natuurlijk Ocean’s Thirteen is een ouderwetse ‘caper’, een ‘heist’-film over de ideale kraak. Maar er zijn meer overeenkomsten dan verschillen te bedenken tussen de strak in het pak glimlachende Danny Ocean en de baardige CIA-agent Bob Barnes uit Syriana, die eruit ziet alsof hij al zijn hele leven uit een koffer leeft. Uiteindelijk zijn het allebei even kameleontische personages, die nooit zijn wie ze lijken, meestervermommers, perfecte Männer ohne Eigenschaften. Ze gaan op in de massa, ritselen en regelen wat. Dat is hun missie. Uit lang vervlogen idealen, voor de kick en financieel gewin.

Vroeg of laat worden ze gedwongen de balans van hun handelen op te maken, een morele keuze. En zeker bij de meer grimmige, politiek geladen films als Syriana, The Good German, Good Night and Good Luck en zoals nu Michael Clayton kunnen ze misschien ternauwernood hun integriteit redden, maar komen ze niet zonder kleerscheuren vrij.

Alsof Clooney, die ook buiten de bios uitgesproken politiek kritisch is, eigenlijk wil zeggen dat al het minste compromis je voorgoed compromitteert. Rest de vraag of hij met deze naadloze overgang tussen filmpersonage en publiek persoon, niet ook een masker voor zichzelf en het publiek heeft opgetrokken wat hem vrijwaart van verdere bemoeienissen met zijn leven. Het is een ruit met spiegelglas. De toeschouwer denkt dat hij zo transparant is dat hij er doorheen kan kijken. Clooney ziet aan zijn kant alleen zijn eigen gezicht, dat hem dwingt om, net zoals zijn personages, ook artistiek integer te blijven. Zo houdt hij het mysterie intact waardoor zijn films tot de intrigerendste van dit moment behoren.

Michael Clayton is vanaf morgen te zien in 25 bioscopen.