Gewoon een dagje rustig aan

Britse werkgevers zijn het drankmisbruik van hun werknemers meer dan beu.

Nederlandse bedrijven zijn vooral bang zich met privézaken te bemoeien.

Maandag ziek en vrijdag niet zo lekker. Het Nederlandse bedrijfsleven heeft met de uitval van werknemers leren leven. Maar Britse werkgevers hebben nu voor het eerst een taboe doorbroken. 40 procent van hen zegt, anoniem in een onderzoek, dat alcoholmisbruik een belangrijke oorzaak is van afwezigheid en geringe productie. En 30 procent zegt hetzelfde over het gebruik van drugs.

Onderliggende boodschap van dit onderzoek van het Chartered Institute of Personnel and Development (CIPD): het alcohol- en drugsgebruik van de Britse bevolking is excessief, vloeit over in de werksfeer en tast de productiviteit aan.

Het antwoord van de werkgevers op die boodschap: harde maatregelen. Het verbod op alcohol op het werk is er één, maar het opvallendste is de test. Van de werkgevers test 22 procent zijn personeel regelmatig op alcohol en drugs en nog eens 9 procent zegt de maatregel binnenkort in te voeren. Rond 33 procent van de ondervraagden heeft in de afgelopen twee jaar werknemers ontslagen wegens alcoholmisbruik. Ontslag wegens drugsmisbruik is snel stijgend.

Wat een verschil met Nederland. Een woordvoerder van VNO-NCW zegt dat het probleem als zodanig bij zijn weten in de ondernemingsorganisatie niet als onderwerp apart aan de orde komt. De cijfers gaan verscholen onder die van het ziekteverzuim „en dat is in Nederland dalende”, zegt VNO-NCW.

Bij de vakcentrale FNV klinkt een soortgelijk geluid: er is geen „diepgaande discussie”. Omdat het een lastig onderwerp is? „Het onderwerp is vooral ingewikkeld”, zegt een FNV-woordvoerder. „Ook omdat het met de privésfeer te maken heeft. Het ligt in dezelfde sfeer als de klacht dat op maandagmorgen veel werknemers ziek zijn omdat ze een blessure op het voetbalveld hebben opgelopen.”

Volgens gegevens van de Britse overheid gaan er in het Verenigd Koninkrijk 14 miljoen werkdagen per jaar verloren door alcoholmisbruik alleen, een schadepost van naar schatting 3 miljard euro per jaar. Wat betreft Nederland: het Nederlands Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie (NIGZ) baseerde zich vorig jaar in een factsheet voor arbo-artsen op cijfers uit 1995: de maatschappelijke kosten van alcoholgebruik op het werk werden toen geschat op 5 miljard gulden.

Het probleem wordt ontkend en er bestaat angst voor de aantasting van de privacy als de werkgever zich met het alcoholgebruik van de werknemers gaat bemoeien, houdt het NIGZ de arbo-artsen voor. Bovendien wordt volgens het NIGZ alcohol ook als positief ervaren. Bijvoorbeeld bij zakelijke transacties of tijdens bijeenkomsten van het personeel.

Hein Knaapen, directeur human resources van KPN (18.000 werknemers in Nederland), zegt dat hij uit zijn hoofd niet eens weet of het bedrijf er een alcohol- en/of drugsbeleid op nahoudt. „Wij in Nederland vinden het heel ingewikkeld om over zoiets als alcohol- en of drugsgebruik, en een verlies aan productiviteit daardoor, te praten. In ons poldermodel van bescherming van werknemersrechten en ‘iedereen is gelijk’ is het ongehoord om onderscheid te maken tussen werknemers die wel goed zijn en degenen die minder goed presteren.” Bij KPN is het ziekteverzuim „een historisch lage 3,9 procent”, maar, zegt Knaapen, in hoeverre dat overmatig alcohol- of drugsgebruik camoufleert, weet hij niet. „En op het laagste leidinggevende niveau blijft dat helemaal buiten beeld, want daar zijn de baas en de werkers vrienden van elkaar en komen bij elkaar thuis. Die gaan elkaar niet verraden.”