‘EU laat alleen nog nuttige mensen toe’

Hoogopgeleiden die naar de EU willen migreren, kunnen een ‘blue card’ krijgen. „Op die manier van denken valt moreel nog wel wat af te dingen.”

„De Europese buitengrenzen worden steeds dodelijker voor migranten. Dat is een morele schande.”

Die uitgesproken opvatting verdedigt Henk van Houtum, politiek geograaf en directeur van het Nijmegen Centre for Border Research van de Radboud Universiteit. Van Houtum opende gisteren een lezingenreeks over migratie in debatcentrum De Rode Hoed in Amsterdam. Gespreksonderwerp: de ‘immoraliteit van grenzen’.

Open grenzen zijn niet alleen beter uit praktisch oogpunt, maar – veel belangrijker volgens Van Houtum – ook beter vol te houden vanuit moreel perspectief. Wie zijn wij, als Europese Unie, om inreisbeperkingen op te leggen aan buitenstaanders terwijl wij ons zelf steeds vrijer bewegen over de wereld? Emigratie is officieel een mensenrecht, dus wat geeft ons het recht om vervolgens barrières op te werpen voor wie zich hier wil vestigen? Van Houtum: „Het is beter om de politieke lidmaatschapsgrenzen van de EU op te heffen.”

Dat is een mening die haaks staat op het politieke klimaat in Nederland en andere EU-landen. Striktere regels voor gezins- en huwelijksmigratie zijn de afgelopen jaren tot norm uitgegroeid, net als strenge bewaking van de Europese buitengrenzen. Toelatingseisen worden steeds sterker afgestemd op economische criteria, getuige ook de gisteren door ‘Brussel’ gepresenteerde blue card, een werkvergunning voor hoogopgeleide kenniswerkers.

Onder migratiedeskundigen klinkt vaker het pleidooi voor open grenzen. Grofweg bestaan er twee scholen. De ene redeneert vanuit internationale solidariteit: ieder mens zou gelijke rechten moeten genieten als het gaat om vestiging.

Aan de andere kant staan de neoliberalen: vrije vestiging komt niet alleen de rijken ten goede maar ook de armen, omdat zij geld en kennis mee terug nemen naar hun land van oorsprong. ‘Internationalisten’ en vrijemarktdenkers, links en rechts, gaan zo een eigenaardig monsterverbond aan, zoals ook Paul Scheffer constateert in zijn boek Het land van aankomst.

Van Houtum keert zich uit principiële overwegingen ook tegen een Europese blue card: „De toegang wordt vercommercialiseerd. ‘Welke added value heb je?’ De vraag is of die houding moreel en ethisch te rechtvaardigen is.”

Is de invoering van een blue card niet juist een stap vooruit? Die vereenvoudigt de toegang tot Europa.

„Er zitten absoluut positieve kanten aan. De blue card is een erkenning van een praktijk die nu grotendeels ongereguleerd is. Het definieert migratie minder als probleem, meer als kans. Een stap vooruit in het denken over migratie an sich.

„Maar op die manier van denken valt moreel nog wel wat af te dingen. De EU redeneert vanuit de idee dat mensen een ‘voorraad’ zijn. Onze voorraad vergrijst, dus hebben we een nieuwe voorraad nodig. Maar met een voorraad produceer je ook afval. En wat doe je daarmee? Welke rechten heeft een arbeidsimmigrant als hij zijn baan hier verliest? In Hongkong mag je bijvoorbeeld geen kind krijgen met een ingezetene. Dat is neodarwinistische politiek. Migranten moeten rechten kunnen opbouwen.

„Dat debat moet nu, met de blue card, meer dan ooit gevoerd worden. Als de twintigste eeuw de eeuw was van de insluiting, dan dreigt de eenentwintigste eeuw de eeuw te worden van de uitsluiting.”

Open grenzen, ondermijnt dat niet de verzorgingsstaat? Leidt dat niet tot enorme integratieproblemen?

„Zoiets is niet morgen realiseerbaar nee. Maar het zou wel het leidende principe moeten zijn in het denken over migratie. Als land alleen kun je, praktisch gezien, geen open grenzen creëren, of als werelddeel alleen. Maar waarom kun je niet een mondiale afspraak maken, zoals de Wereldhandelsorganisatie doet als het gaat om de handel?”

Een samenleving is opgebouwd volgens een ‘sociaal contract’. Dat impliceert dat eerstgeborenen het recht hebben te beslissen over toelating.

„Het is moreel begrijpelijk dat je recht hebt op zeggenschap over de indeling. Anders ben je op je geboortegrond vogelvrij. Maar het is moreel verkeerd dat je vervolgens anderen, die dat sociaal contract graag willen ondertekenen, de toegang ontzegt op basis van hun geboorteplaats. Dat is middeleeuws: je wordt geboren in de adel, of in de onderklasse.”

Dankzij de EU worden er juist steeds meer grenzen afgeschaft, wat leidt tot meer vrijheid en welvaart. De enige voorwaarde is het bestaan van een buitengrens. Weegt dit voordeel niet op tegen het nadeel?

„Het is wel een heel hoge prijs die je betaalt. We vergroten het aantal leden, maar dat gaat gepaard met een hek dat steeds hoger wordt. Een combinatie die funest is. Steeds meer migranten sterven aan onze grenzen. Een schande voor de menselijke vooruitgang.”