Einde van Volkswagenwet is overwinning voor Porsche

Het op last van het Europese Hof verdwijnen van staatscontrole op Volkswagen betekent het einde van een tijdperk. En maakt de weg vrij voor een overname door Porsche.

De beurs in Frankfurt weerspiegelde gisteren perfect wie in de titanenstrijd tussen Volkwagen (VW) en de Duitse deelstaat Nedersaksen enerzijds en Porsche anderzijds de overwinning heeft geboekt: de fabrikant van luxe auto’s uit Stuttgart, eigendom van de families Porsche en Piëch.

Het aandeel VW verloor gisteren bijna 6 procent van zijn waarde, dat van Porsche steeg met ruim 4 procent. „Ferdinand Piëch heeft bij VW zijn voet tussen de deur. Hij zal nu doorgaan”, zei een beurshandelaar. Hij reageerde op het nieuws dat door een uitspraak van het Europees Hof van Justitie in Luxemburg Volkswagen zijn bijzondere, bijna vijftig jaar oude beschermingsconstructie verliest.

Daarmee is de weg vrij voor een mogelijke overname van Volkswagen door Porsche. De uitspraak van het Hof markeert het einde van een tijdperk in de Bondsrepubliek. Sinds 21 juli 1960 is de autofabrikant uit Wolfsburg beschermd geweest door een wet die zijn naam draagt: de Volkswagenwet.

Het belangrijkste onderdeel daarvan bepaalt dat geen enkele aandeelhouder meer dan 20 procent van het stemrecht bij VW mag uitoefenen, hoeveel aandelen hij ook in handen heeft. De wet is een ontoelaatbare beperking van het vrije kapitaalverkeer in de Europese Unie, oordeelde gisteren het Europees Hof, dat er in zijn uitspraak op wijst dat Duitsland met de wet in overtreding is.

Volkswagen heeft een geschiedenis die nauw verbonden is met de Duitse staat – en met de families Porsche en Piëch. Het bedrijf werd in 1937 gesticht door het nationaal-socialistische Deutsche Arbeitsfront. Een paar jaar daarvoor had Adolf Hitler de Oostenrijkse ingenieur Ferdinand Porsche opdracht gegeven een auto te ontwerpen die minder zou kosten dan 1.000 Reichsmark: de Volkswagen. In 1939 begint de productie. Vanaf 1941 wordt de (staats)onderneming geleid door Anton Piëch.

Na de Tweede Wereldoorlog wordt Volkswagen overgenomen door de Britten, die het in 1948 overdragen aan de Bondsrepubliek. In 1960 verandert het staatsconcern in een NV met aandeelhouders, waarvan de deelstaat Nedersaksen met 21 procent een belangrijke is. Tegelijkertijd wordt de nu gewraakte Volkswagenwet in het leven geroepen. Volkswagen is daarmee beschermd, maar ook deels overgeleverd aan de staat en de vakbonden. Die hebben het concern sindsdien in zijn ontwikkeling geremd, is de overtuiging van aanhangers van de vrije markt.

De vakbonden en de machtige ondernemingsraad van Volkswagen hebben met teleurstelling en zorg gereageerd op de uitspraak van het Europese Hof. De deelstaat Nedersaksen liet gisteren bij monde van minister-president Christian Wulff (CDU) tandenknarsend weten dat de beslissing van het Hof geaccepteerd en gerespecteerd wordt. Wulff wees er fijntjes op dat ook na het vervallen van de Volkswagenwet zijn deelstaat blijft beschikken over een gekwalificeerde minderheid. Anders gezegd: een aandeel met vetorecht.

Porsche, dat met een omzet van 7,4 miljard euro beduidend kleiner is dan Volkswagen met zijn 104,9 miljard euro omzet, heeft ruim 30 procent van de VW-aandelen in handen. Ruim 40 procent staat uit bij kleine beleggers en de rest is eigendom van Deutsche Bank en UBS. Met zijn aandeel en zijn historische verwevenheid met Volkswagen is de invloed van Porsche op Volkswagen enorm.

Ferdinand Piëch (70), kleinzoon van Ferdinand Porsche en grootaandeelhouder van het gelijknamige autoconcern, is president-commissaris van Volkswagen, waar hij in de jaren negentig ook bestuursvoorzitter was. Feitelijk benoemt en ontslaat Piëch de leden en voorzitter van de VW’s raad van bestuur. Piëch is bij Volkswagen de machtigste man achter de schermen.

Het is een publiek geheim dat de families Porsche en Piëch Volkswagen uiteindelijk willen overnemen. Ferdinand Piëch is niet te stoppen, zeggen kenners van de branche. Hij vindt dat VW ondermaats presteert, dat het concern veel meer op de kosten moet letten en dat de vakbonden en de staat aan de bestuurstafels in Wolfsburg te machtig zijn.

Maar het belangrijkste is dat hij en zijn familieleden de beide autoconcerns, inclusief de vrachtwagenfabrieken van VW, MAN en uiteindelijk ook Scania, willen samenvoegen tot één sterke onderneming waar niemand in de wereld omheen kan. Dat is het doel van Piëch, die bekend staat als een man met een ijzeren wil. Het bastion van de VW-wet is gevallen, de rest is slechts een kwestie van tijd, zo is de teneur van de Duitse reacties.