Blauw of groen talent

Er zijn veel redenen waarom hoog opgeleide buitenlanders de Europese Unie mijden en doorreizen naar Canada of de Verenigde Staten. De Europese Commissie wil in een nieuw voorstel ten minste een van de formele belemmeringen voor deze groep wegnemen, door een ‘blauwe kaart’ in te voeren voor hooggekwalificeerde immigranten. Deze kaart is geïnspireerd op de Amerikaanse groene kaart en moet daarmee ook concurreren om buitenlands talent. Amerika trekt 55 procent van het talent uit ontwikkelingslanden aan, terwijl Europa het met vijf procent moet doen.

Buitenlandse kandidaten met een arbeidscontract van driemaal het minimumloon in het ontvangende land komen ervoor in aanmerking en na twee jaar mogen ze ook elders in de EU werken. Na vijf jaar krijgen ze een permanente status.

De Commissaris voor Immigratie, Frattini, heeft dus een serieus probleem aangekaart: vergeleken met andere immigratiegebieden trekt de Europese Unie te weinig buitenlands talent aan. De Europese landen zelf leveren te weinig talent om de voor welvaart belangrijke technologische sectoren van de economie op peil te houden. Maar zelfs hoog gekwalificeerde emigranten uit naburige landen, zoals Marokko, gaan ergens anders heen. Wel komen uit Afrika en het Midden-Oosten veel laagopgeleiden binnen, illegaal of via huwelijk en gezinshereniging. Door een starre arbeidsmarkt met ruime verzorgingsarrangementen zijn immigranten oververtegenwoordigd in de uitkeringsstatistieken.

Toch wordt de Europese blauwe kaart minder aantrekkelijk dan de Amerikaanse groene kaart. Amerika heeft meer ervaring met immigratie en hoeft minder te vrezen dat immigranten ten laste van de overheid komen. Om die reden verloopt de toelating van gekwalificeerde immigranten in Amerika relatief soepel en uniform, zij het dat de eisen aan toelatingsvisa na de terreuraanslag van ‘9/11’ buitenproportioneel streng zijn.

Europa is geen natie zoals de VS en elke EU-lidstaat mag zelf bepalen of de buitenlander een plaats zal bezetten waar geen enkele EU-burger voor in aanmerking komt. Toelating zal onderhevig zijn aan grote onderlinge verschillen, afhankelijk van het sociale stelsel en de politieke opvattingen in een bepaald land. De Amerikaanse samenleving heeft een beter klimaat voor hooggekwalificeerd onderzoek en ontwikkeling dan Europa. Daar komt bij dat veel hoogopgeleiden de voorkeur geven aan een Engelstalig land. Pogingen in Duitsland om in software gespecialiseerde Indiërs binnen te halen, mislukten door problemen met de taal en met aanpassing aan de meer gesloten Duitse samenleving. Ze werden beschouwd als tijdelijke gastarbeiders.

Een oplossing voor het tekort aan talent in de EU is de blauwe kaart niet. Het voordeel is dat er Europese minimumeisen worden gesteld en dat hooggekwalificeerde buitenlandse werknemers zich gemakkelijker elders in Europa kunnen vestigen. Er ontstaat misschien competitie om talent tussen de lidstaten onderling. Competitie is gewenst, ook voor de ontwikkeling van talent onder immigranten die langs de gebruikelijke weg in Europa zijn gekomen.