Alle kranten vanaf 1752 online te lezen

De Leeuwarder Courant is vanaf 1752 op woordniveau online te doorzoeken.

In totaal gaat het om ruim 11 miljoen artikelen, op zo’n 800.000 krantenpagina’s.

De afgelopen jaren zijn steeds meer krantenarchieven digitaal toegankelijk geworden, maar tot nu toe ging het steeds om kranten uit het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw. Tot gisteren was de oudste krant die op internet geraadpleegd kon worden de (Groene) Amsterdammer, die is gedigitaliseerd van 1877 tot 1940.

Vanaf vandaag kunnen we opeens een stuk verder terug in de tijd: helemaal tot 29 juli 1752. De krant opende toen met een beginselverklaring, waarin wordt gesteld dat men voornemens is de Leeuwarder Saturdagse Courant wekelijks uit te geven, volgens „een bysonder en nieu plan geformeert”.

Het plan moet goed bij de lezers zijn aangeslagen, want de Leeuwarder Courant verschijnt nog altijd en is de toonaangevende krant voor de provincie Friesland. Tussen 1752 en nu besloeg de stadseditie zo’n 800.000 pagina’s, die allemaal vanaf het origineel zijn gescand – in kleur maar liefst. Al die kranten, die bij elkaar ruim drie miljard woorden bevatten, zijn nu gratis via de website te doorzoeken (na registratie).

Waarom is de Stichting Digitaal Archief Leeuwarder Courant aan dit megaproject begonnen? Projectleider Eddy van der Noord (45): „Wij hadden met dit project twee hoofddoelen. Het eerste was conservering. Papier verzuurt en vergaat uiteindelijk. Doordat de originelen nu niet meer hoeven te worden blootgesteld is het risico op beschadiging enorm beperkt. Het tweede doel was ontsluiting: het papieren archief was niet of nauwelijks toegankelijk. Nu is de complete krant waar dan ook voor iedereen te raadplegen. Een belangrijk deel van het Friese culturele erfgoed is hiermee geconserveerd en makkelijk bereikbaar geworden.”

De artikelen zijn ontsloten op artikelniveau. Dat betekent dat je een krantenartikel te zien krijgt nadat je (via eenvoudig of uitgebreid zoeken) naar een woord of naam hebt gezocht, dan wel op een combinatie van woorden (bijvoorbeeld ‘Leeuwarden AND moord’).

Critici vinden dat ontsluiting op artikelniveau nadelen heeft, omdat het ook belangrijk is om te weten wáár een stuk op de pagina heeft gestaan. De opening van de krant heeft bijvoorbeeld een heel ander gewicht dan een berichtje aan de rand van de pagina. „Dat probleem hebben we ondervangen”, aldus Van der Noord, „door de optie ‘toon pagina’. Dan krijg je de oorspronkelijke pagina te zien, in kleur.”

De website biedt allerlei interessante foefjes. Je kunt sorteren op datumregel, je kunt per eeuw zoeken en je kunt een krant van een bepaalde dag of periode opvragen om er vervolgens bladzijde voor bladzijde doorheen te bladeren. Bovendien wordt er door de zoekmachine rekening gehouden met oude schrijfwijzen. Zoek op ‘Pasen’ en je vindt ook ‘Paschen’. Binnenkort wordt dit nog geavanceerder. Tussen 1808 en 1813 verscheen de Leeuwarder Courant in het Frans, en vanaf het eind van de negentiende eeuw bevat de krant artikelen in het Fries. Het is de bedoeling dat een Nederlands zoekwoord straks ook resultaten in het Fries en Frans laat zien; ‘kerk’ zou dus meteen leiden naar ‘église’ en ‘tsjerke’.

Voor wie is dit archief interessant? Een betere vraag is: voor wie niet? Van der Noord verwacht dat er volop gezocht gaat worden door bibliotheken, de Omrop Fryslân, gemeentes, scholen, wetenschappelijke instituten, genealogen, dorps- en kerkhistorici, taalkundigen, boekhistorici, journalisten, plus de ‘gewone’ burger die is geïnteresseerd in historisch onderzoek.

Was het een kostbaar project? Het digitaliseren en op woordniveau ontsluiten van oude kranten kost momenteel zo’n vijftig eurocent per pagina, rekent Van der Noord voor. In totaal heeft het project, dat in twee jaar werd voltooid, zo’n 450.000 euro gekost, wat is bekostigd uit subsidies.

Heeft de Stichting Digitaal Archief Leeuwarder Courant overwogen om geld te vragen voor het raadplegen van deze unieke bron? Op termijn overweegt de stichting om bijvoorbeeld tien euro per jaar te vragen voor het downloaden van complete pagina’s – een functie die nu nog niet is geïnstalleerd. Maar zoeken blijft te allen tijde gratis, want de stichting streeft een ideëel doel na: het rijke cultuurgoed van Friesland voor zoveel mogelijk mensen zo goed mogelijk toegankelijk maken.

Lees historische kranten op:archiefleeuwardercourant.nl