‘Wijn verandert in een microbiologische bom’

De opwarming van de aarde is in de hele wijnindustrie waarneembaar. Wijnboeren in de drie grootste wijnlanden, Frankrijk, Italië en Spanje, trekken naar koeler gelegen gebieden. Wie profiteert? Engeland.

De wijngaarden bij het Noord-Spaanse Tremp van het 137 jaar oude wijnhuis Miquel Torres SA, dat bommen en parasieten heeft overleefd, maar nu de jongste dreiging moet zien te weerstaan: de klimaatverandering. Foto’s Bloomberg Vines grow in the vineyard owned by Miquel Torres in Tremp, Spain, Wednesday, Aug. 8, 2007. Miguel Torres SA's vineyards have survived bombs and plagues of parasites in the last 137 years. Now, the eponymous head of Spain's largest family-owned winemaker says he's facing a new threat: global warming. Photographer: Xabier Mikel Laburu/Bloomberg News. BLOOMBERG NEWS

De wijngaarden van Miguel Torres SA hebben de afgelopen 137 jaar bommen en insectenplagen overleefd. Nu zegt het gelijknamige hoofd van Spanjes grootste familiewijnhuis dat hij wordt geconfronteerd met een nieuwe dreiging: de opwarming van de aarde.

„We verhuizen naar de koelere delen van Catalonië, dat het grote voordeel heeft dat de Pyreneeën hier slechts 200 kilometer vandaan liggen”, zegt Miguel A. Torres (64) op Mas Rabell de Fontenac, een veertiende-eeuws landhuis in de nabijheid van het hoofdkwartier van de firma in zuidelijk Catalonië. „We hebben daar al met succes wijngaarden aangelegd, die we in de toekomst kunnen gebruiken.”

De wijnbouwer uit de vierde generatie van het familiebedrijf heeft wijnstokken geplant op één kilometer boven zeeniveau – in de uitlopers van de Pyreneeën in de buurt van het Noord-Spaanse Tremp: vier maal hoger gelegen dan de belangrijkste wijnmakerij van het bedrijf. Torres wil meer land gaan kopen in koelere gebieden en geeft 10 miljoen euro uit aan de reductie van de CO2-uitstoot van zijn bedrijf.

Torres wil zich op die manier proberen aan te passen aan de stijgende temperaturen, waarvan wetenschappers en wijnhandelaren zeggen dat die Europa’s wijnindustrie, die een omzet heeft van 16 miljard euro per jaar, wel eens ingrijpend zouden kunnen veranderen. De productiezones kunnen zich bergopwaarts en naar het noorden verplaatsen, waardoor noordelijk gelegen landen als Engeland profiteren, terwijl mediterrane landen als Spanje, Frankrijk en Italië, de drie grootste wijnproducenten, zich zullen moeten aanpassen.

De gevolgen van de opwarming zijn al in de hele industrie waarneembaar. Torres zegt dat er nu twee weken eerder wordt geoogst dan veertig jaar geleden. In Duitsland bloeiden de wijnstokken dit jaar vroeger dan ooit, meldde een Duits wijninstituut op 4 juni.

De hoeveelheid geproduceerde wijn loopt geen gevaar: de Europese Unie schat dat haar 27 lidstaten in 2011 nog steeds 15 procent te veel wijn zullen voortbrengen. Maar de kwaliteit van de wijn uit gebieden waar druiven al generaties lang een fermentatieproces ondergaan, zou volgens deskundigen wel eens kunnen dalen. „Het echte probleem dat de klimaatverandering met zich meebrengt, is dat het tot een hoog alcoholpercentage leidt, in combinatie met een lage zuurgraad”, zegt Pancho Campo, de oprichter van de Spaanse Wijnacademie. „Daardoor verandert de wijn in een microbiologische bom. De wijnen kunnen niet meer goed rijpen, en omdat de zuurgraad zo laag is, verdwijnt de frisheid.”

De opwarming van de aarde heeft wijnen de afgelopen eeuw juist helpen verbeteren, zegt Gregory Jones, een wetenschapper van de Universiteit van Southern Oregon, die twintig rapporten over het onderwerp heeft geschreven. Jones kwam erachter dat de gemiddelde temperatuur tijdens het groeiseizoen in 27 wijn producerende gebieden tussen 1950 en 1999 met 1,26 graden Celsius is gestegen, waardoor de groeicondities verbeterden. Hij ontdekte ook dat wijnen „aanzienlijk” beter zijn gaan scoren op een uit 100 punten bestaande kwaliteitslijst, ontworpen door veilinghuis Sotheby’s. Na andere factoren, zoals betere wijnproductietechnieken, te hebben weggestreept, concludeerde Jones dat de scores bij elke graad temperatuurstijging met 13 punten omhooggingen.

Veel gebieden hebben nu een optimale temperatuur, en de voorspelde temperatuurstijging van 2 graden binnen vijftig jaar zou kunnen leiden tot veranderingen in de regelgeving in landen als Frankrijk, dat strikte richtlijnen heeft ten aanzien van de vraag waar bepaalde druivensoorten mogen worden verbouwd, zegt Jones.

„Iedere druivensoort heeft zijn beperkingen”, zegt hij, eraan toevoegend dat bepaalde soorten wijnen die met bepaalde gebieden in verband worden gebracht, naar elders zullen verdwijnen.

„De uitdaging met betrekking tot de klimaatverandering in de toekomst is gelegen in de vraag wanneer een Bourgogne een Beaujolais wordt”, zegt Jones, een verschuiving suggererend van de zuidwestelijke kuststreek van Frankrijk naar het heuvelachtige gebied in het noordoosten. „Regeringen moeten regio’s toestaan zich aan een warmere omgeving aan te passen.”

Miguel Torres is het met Jones eens, en zegt dat de wijnboeren van Catalonië snel in actie zullen moeten komen. „De komende tien jaar zullen we zien dat druivensoorten die het nu nog goed doen in de buurt van de zee, zullen verhuizen naar de centrale vallei”, zegt hij, een noordwaartse beweging aangevend. „En de druivensoort in de centrale vallei, de Tempranillo, zal de bergen in trekken.”

Raul Bobet heeft 23 hectares beplant eveneens hoog boven zeeniveau. „Door de klimaatverandering heb ik besloten een wijngaard op 1.000 meter hoogte te beginnen. Ik ben zeer gespitst op de kwaliteit van mijn druiven”, zegt Bobet (48), die de glooiende velden met Sauvignon Blanc-, Albarino- en Riesling-druiven overziet. „Door de koelere nachten en de invloed van de Pyreneeën denk ik hier de juist kwaliteit te krijgen.”

Als een voormalig werknemer van Torres, met 23 jaar ervaring in de sector, is Bobet een wijnmakerij aan het bouwen, en hoopt hij uiteindelijk 80.000 flessen per jaar te kunnen produceren onder de merknaam Encus.

Terwijl de wijnboeren in Spanje, waar meer grond voor de wijnbouw wordt gebruikt dan in Frankrijk en Italië, naar de heuvels en bergen trekken om hun bedrijven in stand te kunnen houden, wordt het klimaat in Noord-Europa juist steeds gunstiger voor de productie van kwaliteitswijnen. Een van de landen die daarvan profiteren, is Engeland.

Stephen Spurrier, redacteur van het wijnbouwtijdschrift Decanter, zegt dat de hogere temperaturen hem ervan hebben overtuigd dat de tijd rijp is om wijnstokken te gaan planten op de boerderij die zijn vrouw twintig jaar geleden in Dorset, Zuidwest-Engeland, heeft gekocht. „Ik heb de grond destijds laten analyseren door een Franse deskundige uit Chablis, en die heeft gezegd dat hij helemaal perfect is voor de wijnbouw, maar in 1987 was het klimaat nog niet zo perfect, zodat ik het idee al had opgegeven”, zegt Spurrier. „Maar het afgelopen decennium is steeds duidelijker geworden dat mousserende wijnen het in Engeland goed kunnen gaan doen. Als alles naar wens verloopt, kunnen we komend voorjaar met planten beginnen.”

De stijgende vraag naar mousserende wijnen uit Engeland heeft ertoe geleid dat sommige producenten het tempo niet kunnen bijbenen. Op de Ridgeview Vineyard in Sussex, Zuid-Engeland, hoopt Mike Roberts (63) dit jaar 150.000 flessen mousserende wijn te produceren, de helft meer dan vorig jaar. In 2009 moet de productie zijn verdubbeld. „We hebben een geweldige vraag naar onze wijnen, zo veel zelfs dat we echt niet iedereen kunnen bedienen”, zegt Roberts in een veld met pinot meunier-wijnstokken, een van de drie soorten die worden gebruikt voor de productie van champagne. „Ik kan het me niet veroorloven mijn eigen wijn te drinken, want dat is wijn waar onze klanten op zitten te wachten. Het is te kostbaar.”

Roberts zegt dat de verbetering van de Engelse wijnen – zijn eigen wijnen hebben tientallen prijzen in de wacht gesleept van organisaties als de International Wine Challenge – te danken is aan de betere omstandigheden, maar ook aan een „minder amateuristische” aanpak. In de toekomst, zo zegt hij, zal Engeland wellicht kunnen profiteren van de opwarming van de aarde, als de producenten van mousserende wijnen naar Engeland komen om hun druiven te verbouwen.

„Tegen 2050 zullen wij misschien de beste mousserende wijn ter wereld maken, en zal de traditionele champagne genoegen moeten nemen met een tweede plaats”, zegt Roberts. „Maar dat is heel bot om te zeggen, want ik houd van champagne.”

© Bloomberg, vertaling: Menno Grootveld

Rectificatie / Gerectificeerd

Wijn

In het artikel Wijn verandert in een microbiologische bom (dinsdag 23 oktober, pagina 16) staat Bourgogne waar Bordeaux had moeten staan.