Polen wordt liberaler

De eeneiige tweeling wordt uit elkaar gedreven. De Poolse president Lech Kaczynski mag nog tot 2010 in het Belvédère paleis blijven, maar premier Jaroslaw Kaczynski zal het regeringskwartier in Warschau moeten ontruimen nu zijn partij Recht en Gerechtigheid (PiS) zondag een grote nederlaag heeft geleden bij de vervroegde parlementsverkiezingen. Het verschil met het winnende Burgerplatform, de liberale partij die wordt aangevoerd door Donald Tusk, is verrassend groot. Tusk wordt zeer waarschijnlijk de nieuwe premier van Polen en zijn coalitiepartner zal normaal gesproken de Boerenpartij zijn.

Na de chaotische en roerige periode waarin conservatief-katholieken en extreem-rechtse nationalisten de Poolse regering vormden, zal er een andere wind door het land gaan waaien, maar eenvoudig zal het voor Tusk niet worden. Dat de president een broer is van de premier mocht al een uitzonderlijke situatie worden genoemd. Dat de president straks de broer is van de oppositieleider, is zeker niet minder bizar. En hinderlijk bovendien, gezien de bevoegdheden die de president heeft, zoals het vetorecht.

De Boerenpartij (PSL), de beoogde coalitiepartner van Burgerplatform, is heel wat minder liberaal ingesteld dan Tusk c.s. Deze partij was al in het communistische tijdperk in de Sejm, het Poolse parlement, vertegenwoordigd en kwam toen met succes op voor het boerenbelang. Dat heeft er in het verleden voor gezorgd dat vooral de kleine boer in Polen in heel wat grotere vrijheid kon voortploegen dan in de omringende communistische landen kon. Het agrarische beleid dat deze partij voorstaat, komt zeker niet in alle opzichten overeen met wat de liberaal Tusk onder de vrije markt verstaat.

In de EU zal weinig worden getreurd om het aanstaande vertrek van Jaroslaw Kaczynski, die zich, met een weinig subtiele manier van argumenteren, op recente Europese toppen over het nieuwe verdrag tot een dwarsligger van het meest lastige soort heeft ontpopt. Hoopvol is daarom dat Tusk de banden met westerse landen wil aanhalen; het zou verstandig zijn als hij daarmee begon in Berlijn.

Voor het land is het te hopen dat Tusk zijn ambitie weet te realiseren om van Polen „het Ierland aan de Vistula” te maken. Vermoedelijk is hij beter in staat om de economische groei, die de regering van Kaczynski meer overkwam dan dat zij eraan bijdroeg, in het voordeel van het land uit te buiten.

Het geestelijk klimaat van Polen kan er ook alleen maar op vooruitgaan. In haar rancuneuze jacht op ex-communisten en haar op zichzelf gerechtvaardigde strijd tegen corruptie, organiseerde de zittende regering een staat die als boeman en oppercontroleur moest worden gevreesd. Meer ontspanning ligt voor de hand, maar te hoog moeten de verwachtingen niet worden gespannen. Behalve liberaal is Tusk ook een conservatief, die gewoon tegen abortus en euthanasie is en weinig op heeft met rechten van homoseksuelen. Maar het vertrek van Kaczynski en zijn PiS alsmede haar twee coalitiepartners uit de regering, en het geringe resultaat van links, betekenen dat Polen hoe dan ook een liberaler land wordt.