Electrostormen breken bomen

In extreme milieus, zoals poolstreken, bergen en woestijnen, groeien planten in kussenvorm. Ze groeien volgens de gekromde veldlijnen van een elektrisch veld, zegt botanicus Bob Ursem. Planten reageren sterk op elektriciteit. Dankzij de isolerende waslaag op hun bladeren of naalden kunnen ze een elektrische lading aantrekken en vasthouden. Het normale elektrische veld op aarde is zo’n 200 volt per meter, maar bij een goed geïsoleerd plantendek kan dat oplopen tot zo’n 5000 volt per meter, en in de top van een spar zelfs wel 20.000 volt.

Wauw, hoe dat zo?

„De lucht is altijd positief geladen en de aarde juist negatief. Bomen, die met hun wortels in de grond staan, zijn zelf ook negatief geladen. Daardoor trekken ze in principe positieve deeltjes aan. Doordat planten verdampen, brengen ze negatief geladen deeltjes in de lucht en die stijgen op. Er ontstaat een grote stroom opstijgende lucht, die van onderaf wordt aangevuld. Zo steekt een elektrische wind op, die steeds meer aanzwelt. Een bos kan zelfs een serieuze elektrische storm opwekken, met windsnelheden tot 160 kilometer per uur.”

Kun je dat zien?

„Opvallend is dat bij zo’n elektrische storm bomen vaak op tweederde van hun hoogte afknappen, net onder de kroon. Door de draaiende beweging van de aarde worden de opstijgende elektrische winden in zijwaartse richting afgebogen. Het wrijvingspunt ligt net onder de boomkroon, daar wordt de boom getordeerd en knapt af. Onder invloed van de elektrische wind wordt ook de interne sapstroom, binnen in de boom, aangejaagd. De boom kan extreem hard gaan verdampen. Maar de zeefvaten waar die enorme sapstroom doorheen gejaagd wordt zijn daar niet op berekend. Door die extreme verdamping kan een flinke warmteontwikkeling optreden. Bij populieren zie je het leeggezogen blad zilverachtig verkleuren. De smalle bladstelen, waar al dat sap doorheen moet, raken zwart verkoold en ook in het hout ontstaan oranje verkleuringen door carameliserende suiker.

„Op grotere hoogte kan de waterdamp worden omgezet in ijs. Dat versterkt het elektrische ladingsverschil. Zo kan zelfs onweer boven het bos ontstaan. Onweer ontstaat vaak boven het bos en nooit op open zee.”

Hebben planten ook voordeel van die elektrische wind?

„Ja, het maakt de verspreiding van stuifmeelkorrels en sporen, die zelf ook negatief geladen zijn, over grotere afstand mogelijk. Dat maakt windbestuiving efficiënter.

„Wij hebben nu aan de TU Delft patent verworven op een systeem om fijnstof en bio-aërosolen uit de lucht te zuiveren, maar we kunnen ook planten elektrisch melken. Door gebruik te maken van elektriciteit, in hoge voltages, kun je allerlei plantenstoffen winnen. Zo winnen we een voorloper van taxol, het duurste medicijn ter wereld, dat tumoren remt, uit de taxusboom. We kwamen op het spoor doordat een naaldbos na een onweersbui altijd zo lekker naar dennengeur ruikt. De statisch geladen lucht trekt geurige aërosolen uit de boom. Dit gaat een grote doorbraak worden!”