Zwitsers rechts: geen ongelukje

In Zwitserland vormen de 4 grote partijen de regering, ongeacht de uitslagen.

Dat systeem staat onder druk, nu de SVP wéér wint.

Er zijn weinig landen ter wereld waar de partij die de verkiezingen wint, géén regering mag vormen. Een van die landen is Zwitserland. De vier grootste partijen leveren altijd zeven ministers. Wie wat krijgt, dat vechten ze onderling uit. Die ministers zijn om de beurt één jaar president. Dit systeem vormt een buffer, zeggen veel Zwitsers, tegen solisten, extremisten en allerlei waan van de dag: wat er ook gebeurt, in Bern zit een representatieve regering die het hoofd koel houdt.

Maar na de parlementsverkiezingen van gisteren dreigt dit systeem uit zijn voegen te barsten. Niet dat de voorlopige uitslag (definitieve cijfers komen pas vanmorgen) zo schokkend is. De rechts-populistische Volkspartij (SVP), die in 2003 de grootste partij Zwitserland werd, zou van 26,7 naar 28,8 procent gaan. Duidelijk winst, maar geen wereldnieuws. De socialisten gingen van 23,3 naar 19,1 procent – een flink verlies, maar ze blijven tweede partij. De liberalen en christendemocraten blijven rond vijftien procent. De Groenen klimmen van 7,7 naar 9,5 procent.

Deze resultaten komen neer op een consolidatie van de krachtsverhoudingen. En dit veroorzaakt problemen in Bern. Het betekent dat iedereen moet accepteren dat de SVP-winst van 2003 geen ongelukje was. Dat deze economisch ultraliberale partij die minaretten wil verbieden en jeugdcriminelen van buitenlandse komaf met hun hele familie het land wil uitzetten, de grootste blijft. Dat miljardair en Justitieminister Christoph Blocher, het SVP-boegbeeld, binnen de regering het hoogste woord blijft voeren. Want daarover zijn velen het eens: het pluche heeft hem niet minder extreem of bot gemaakt.

Blochers verhouding met sommige collega’s is slecht. Zo slecht, dat er stemmen opgaan om het systeem van de ‘consensus-regering’ maar op te geven en te regeren zónder SVP. Er gaan ook geruchten over Blocher die juist de socialisten uit de regering wil werken. Als hij zo’n rechtse greep naar de macht wil doen, moet het nu: hij nadert de zeventig.

In Zwitserland kibbelden politici wel, maar daarna was het gauw weer pais en vree. Die tijd is voorbij. Sommigen vinden het normaal dat de politiek rauwer, populistischer wordt: dat gebeurt in heel Europa. Anderen houden hun hart vast. Want hoe de bal ook rolt, het lijkt erop dat er gisteren wat politieke tradities zijn gesneuveld. En als er tradities sneuvelen in Zwitserland, dan is dat wereldnieuws.