Wouterse als vitale koning Lear in grotesk sprookje

Toneel: Koning Lear van Shakespeare, door RO Theater en KVS. Gezien: 20/10 KVS Brussel. 7-18 nov Rotterdamse Schouwburg . Inl 010-446888 www.rotheater.nl.

Zwaar geschminkt, met malle kapsels en kleren, maken ze hun entree vanuit de zaal. De acteurs in de Koning Lear van regisseur Alize Zandwijk lijken wel komedianten. Voor het dichte doek staan ze op een rij, gekke bekken te trekken.

Zandwijk pakt Shakespeares tragedie met humor aan, ze kiest voor een groteske stijl. Ruggen zijn superkrom, grimassen enorm scheef en soms staat een mond zo lang open dat de speler er kaakkramp van krijgt. Het werkt goed, die overdrijving, want zo belanden we in het bizarre sprookje dat King Lear oorspronkelijk ook ís. Een sprookje vol misverstanden en idiote vermommingen.

Koning Lear geeft zijn rijk weg aan twee slechte dochters, die liefde voor hem veinzen. Cordelia, de goede dochter, veinst haar liefde níet, wat Lear voor liefdeloosheid aanziet. Hij onterft en verstoot haar. Eenzelfde lot, dat van de verbanning, treft een goede vriend. De graaf van Kent wordt weggestuurd omdat hij het voor Cordelia heeft opgenomen. Om haar en de koning te helpen vermomt hij zich als een domme dienaar.

Wat moeten we lachen om die rare snuiter met zijn te krappe pak, zijn rugzak en zijn quasi-Limburgse accent: een prachtige rol van Bart Slegers. Maar wat triest dat door Lears vergissing zulke kunstgrepen nodig zijn. En er is nóg iemand die zich moet vermommen. In een parallel verhaal. Net als Lear heeft ook de graaf van Gloucester niet door dat hij juist zijn goede kind verstoot, zijn oudste zoon Edgar, die nu in de gedaante van een gek rondzwerft om zijn vader te redden.

Zandwijk werkt dat parallelle verhaal goed uit en ze zocht voor Edgar en zijn gemene halfbroer Edmund twee op elkaar lijkende acteurs uit, Ruud Gielens en Rogier Philipoom, beiden kaalgeschoren, als een komisch duo. Fysiek sterk zijn wel meer beelden – van Lear en zijn nar bijvoorbeeld, een stel à la De Dikke en De Dunne, belichaamd door de corpulente acteur Jack Wouterse en de fragiele acteur Lukas Smolders.

Maar dan slaat de komedie om in een tragedie. Het doek waait open en ineens zien we het hele toneel. Dat wordt in beslag genomen door een reusachtige trap, waar de personages tegenaan zijn gesmeten. Het is Zandwijks verbeelding van de beruchte stormnacht op de hei. Alle zwervers komen elkaar daar tegen. Ook Lear hoort bij die club, sinds zijn slechte dochters hem op straat hebben gezet. Slechts gehuld in het blauwe bouwplastic van de hut waar hij even schuilde, tuimelt Lear de trap af; zijn onttakeling is compleet.

Anders dan in de door Léon van der Sanden geënsceneerde King Lear , die een week eerder in première ging, bouwt Zandwijk Lears waanzin zorgvuldig op. Lear is niet direct al een demente bejaarde, maar een vitale man. Een boze man ook, verblind en bedrogen. Een man die door de storm in zijn hoofd heen moet om tot inzicht te komen. Een man die laat tot inzicht komt, té laat. Wouterse geeft die complexe figuur zeer overtuigend gestalte.

Subtiele muziek, van Florentijn Boddendijk en Remco de Jong, stuwt zijn woede voort. Bij elkaar blinkt deze co-productie van de Brusselse KVS en het Rotterdamse Ro Theater uit door helderheid, fantasie en kracht.