Turks fruit? Lees ook het boek

Vrijdag overleed schrijveren beeldend kunstenaarJan Wolkers (81) op Texel.

Welke boeken moet je in elk geval gelezen hebben? En waar is zijn kunst te zien?

Een schrijver heeft het recht om op zijn beste boeken beoordeeld te worden. En hoewel de romanproductie van Jan Wolkers na De doodshoofdvlinder (1979, over een zoon die zijn vader begraaft en zijn gereformeerde jeugd herbeleeft) in kwaliteit afnam, en na 1984 (De onverbiddelijke tijd) zelfs helemaal tot stilstand kwam, zijn dat er nogal wat. Zijn debuut ‘Het tillenbeest’ in het tijdschrift Tirade , over een jongen die op een even onverwachte als plastische manier wordt geconfronteerd met het lijk van zijn zuster de ‘moffenmeid’, is in veel opzichten een prelude op zijn latere oeuvre, dat gekenmerkt wordt door verstikkende ouderlijke milieus, dood, bederf, oorlog en seks (‘tillen’ zijn borsten).

‘Het tillenbeest’ werd het openingsverhaal van de bundel Serpentina’s petticoat, die in 1961 verscheen en de auteur in één klap in de voorhoede van de literatuur plaatste. Tot zijn beste boeken behoren voorts Turks fruit en de bundel Gesponnen suiker, waarin Wolkers seks en dood op een obsessieve manier met elkaar verbond. Ook de Indië-romans De walgvogel en De kus. En bovenal Terug naar Oegstgeest, de geschiedenis van een gereformeerde jeugd in de crisis- en oorlogsjaren die anno 1965 in Nederland een nieuwe standaard zette voor literaire autobiografie.

Bij de Grote Drie van de naoorlogse Nederlandse literatuur werd Wolkers vreemd genoeg zelden gerekend. Misschien komt dat doordat zijn barokke stijl (net als die van Hugo Claus) niet beantwoordt aan de eisen van eenvoud en onopgesmuktheid die Nederlanders van hun grote schrijvers verwacht.

Het grote publiek maakte in 2005 nog eens kennis met zijn werk door het boekenweekgeschenk Zomerhitte, dat in een oplage van 750.000 stuks verscheen. En zaterdag waren de meeste boekwinkels snel door hun voorraad Wolkers heen.

Voor de nrc.next-lezers die aan Wolkers willen beginnen hierbij een leesadvies, op volgorde van verschijningsdatum. In de graphic hiernaast over Turks fruit een overzicht van de thema’s in Wolkers werk, de invloeden op zijn werk en zijn invloed op het werk van anderen.

1Kort Amerikaans (1962); eenzame getraumatiseerde schilder overleeft de hongerwinter.

2 Gesponnen suiker (1963); gruwelverhalen in Edgar Allan Poe-stijl over familie en dood.

3Terug naar Oegstgeest (1965); een schrijver keert terug naar het dorp uit zijn jeugd en registreert het verval dat met de tijd onverbiddelijk komt.

4Turks fruit (1969); liefdesroman met veel seks en een unhappy ending.

5De doodshoofdvlinder (1979); een zoon begraaft zijn vader en herbeleeft zijn gereformeerde jeugd.

Lees de hele necrologie op www.nrc.nl/boeken

Kijk op www.nrc.nl/boeken voor een dossier over Wolkers, met stukken van Arnon Grunberg, Arnold Heumakers, Kester Freriks en de schrijver zelf.