Hedendaags ‘Hair’ is wel grondig bijgepunt...

De musical ‘Hair’ (1967) wordt voor het eerst in het Nederlands uitgevoerd.

Regisseur Marcus Azzini stelt de vraag wat de wereld heeft gehad aan de hippies.

Breiende meisjes op het podium. Actrice Jelka van Houten breit voor de hele cast van de musical Hair zakjes waarin de spelers de zender van hun draadloze microfoons kunnen stoppen. Ze heeft twee medespelers aangestoken: zangeres Jeannine la Rose en Idols-zangeres Dewi. Zij breien ook tijdens de voorstelling. De kijker kan er allerlei tekens in zien: een verwijzing naar de bewust gecultiveerde onschuld en de doe-het-zelf-mentaliteit van de hippies bijvoorbeeld, en hun hang naar ‘natuurlijke’ producten. Maar ook een verwijzing naar het feministisch ideaal dat in het hippiepakket was opgenomen, maar in de praktijk niets voorstelde. De mannelijke revolutionairen zagen de vrouwen liever koffie zetten, voor de kinderen zorgen en koken. En breien.

Schrijver Ronald Giphart en lieddichter Jan Rot maakten een nieuwe Nederlandse bewerking van Hair. In de cast allemaal verse bloemenkinderen van wie zelfs de ouders hoogstens láte hippies waren. Hair ging zaterdag in première, precies veertig jaar en drie dagen na de opening van de oer-Hair in New York. In 1967 was het een scandaleus succes, met ongekende provocaties: God lasteren, blote mensen, vieze woorden, de Amerikaanse vlag verbranden, een lijst racistische scheldwoorden, en het verheerlijken van drugs, ongebreidelde seks en interraciale relaties. Achter die evidente provocaties zit ook een ideologie die menigeen tegen de haren instreek: de musical ageert niet alleen tegen de oorlog in Vietnam, maar wil de hele bestaande orde en moraal opblazen. Het leven moet meer kleur en plezier krijgen. Genot en liefde en vrije keuzes moeten weer centraal komen te staan.

In de veertig jaar na de première bleef Hair met succes de wereld rondreizen. Snel raakte de musical echter zijn wilde haren kwijt. De inhoud verdampte, de vorm bleef staan: een fantastische show met veel groepsdans en funky rockhits als The Flesh Failures (Let the Sunshine In), Aquarius, Good Morning Starshine, Ain’t Got no, I Got Life. Daar wil regisseur Marcus Azzini wat aan doen. Azzini maakte eerder twee MTV-toneelstukken voor een groot en jong publiek: Tape en Sexual Perversity. Dat maakt hem geknipt voor de taak om de populaire vorm van Hair met zijn verjaarde inhoud te herenigen. Zijn centrale vraag is: wat hebben we hier eigenlijk aan gehad?

Azzini stuurt onze blik om te beginnen met een zelfbedachte proloog. Op drie grote schermen zijn gefilmde interviews te zien met een stel Nederlandse ex-hippies, onder wie de protestzanger Armand. Armand is nog steeds overtuigd hippie, de anderen kijken met wat meer afstand naar hun jeugd. Ze praten ook over de keerzijde van het hippiedom: de onmogelijkheid van een communeleven bijvoorbeeld. Ze zijn ook niet blind voor de modieuze en opportunistische kanten van de seksuele revolutie. Armand: „Als je geen bloem in je haar had, wilde geen chick je neuken.”

Azzini zet vraagtekens bij de uitwassen van de seksuele revolutie. „Daar is niet veel moois van overgebleven. Het heeft seks en liefde losgekoppeld, en heeft ervoor gezorgd dat we niets meer voelen. Vrije liefde zonder jaloezie bestaat überhaupt niet, en is daarom onmogelijk.” In de musical wordt dat getoond in een scène waarin de vrolijke hippie Burger jaloers is omdat hij zijn liefje Sheila moet delen met Kloot Bukowski. Dat Burger zelf met ongeveer iedereen slaapt, vindt hij een andere zaak.

De videoportretten van de oude hippies werken als een soort pictures of Dorian Gray. Terwijl op het podium levende bloemenkinderen jong en bloedmooi ronddansen, zie je op de videoschermen hun verleden én toekomst: de oude koppen getekend door verval, teleurstelling, mislukking. „Hope I die before I get old”, schreeuwde The Who – en met hen de sixties-generatie. Op muren werd geschreven: „Live fast/ die young/ leave a beautiful body.” Want, zei Neil Young: „It’s better to burn out than to fade away.” Boven de dertig was je een oude lul, een burgertrut, niet meer serieus te nemen. In de muziek en de mode werd de jongerensmaak dé smaak, de jeugd – dansen, drank, drugs en wisselende contacten – moest tot het uiterste opgerekt worden. We worstelen nog altijd met die cultus van de eeuwige jeugd.

Hebben de hippies dan gefaald? Het brengen van vrede, liefde en harmonie is ze niet gelukt. Maar Nederland is dankzij de sixties-generatie wel ten goede veranderd. Ze heeft Nederland leefbaarder, losser, vrolijker, feestelijker gemaakt. Dus malle hippies: dank jullie wel.

Azzini wilde dat de musical ook over het nu zou gaan. Dus leggen de acteurs in terzijdes uit wat die hippietijd ook alweer was. Een jongen zegt tegen de meisjes: „Wist je dat jouw ouders vroeger met alle ouders uit de buurt feestjes hielden en dat alle mannen dan hun voordeursleutels in een bak deden en dat alle vrouwen daar dan blind eentje van uit graaiden en met de bijbehorende man mee naar huis gingen? Dat heeft jouw moeder ook nog gedaan.”

In de aankleding wordt er wel naar de hippiestijl gehint, maar meer op de moderne retromanier. Het gevecht tussen toen en nu zie je terug in de publiciteitsfoto van de cast: allemaal topless, maar geen blote borst te zien. Het toont aan hoe de esthetiek is veranderd. Het hippiebloot was provocerend. Het stond voor onschuld, voor opnieuw geboren worden, voor puur natuur. Die tijd is voorbij: nu is bloot zo grondig geschoren en gefotoshopt dat alle seks eraf is gepoetst.

Een van de choquerend bedoelde momenten in Hair is het moment dat de hele cast zich volledig en frontaal naakt aan het publiek toont. Dat is niet niks. Maar er is één enorm verschil met hippiebloot: het haar. Hippiemeisje lieten trots hun oksel- en beenhaar staan, en van het bijsnoeien van schaamhaar had nog niemand gehoord. Schaamteloos en puur natuur moest het immers zijn. Nu hebben alle meisjes op het podium hun oksels, benen en venusheuvel geschoren.

Echt lang haar kweken is trouwens heel moeilijk. Meestal gaat het enorm pluizen en je krijgt dode punten. In de jaren zestig was het de bedoeling dat je er bij liep als een daklozenkrantenventer. Nu hebben de spelers pruiken of hair extentions: nephaar dat aan het echte haar is vastgeplakt. U krijgt dus Hair, maar wel bijgepunt.