En op zijn de roze arbeiderskoeken

De speeltuin van de achterstandswijk Kruiskamp in Amersfoort was de trots van een groep oude bewoners.

Maar ze zijn de speelplaats kwijtgeraakt aan yuppen.

De speeltuin van Kruiskamp was meer dan een speeltuin. ’s Avonds was er handwerkclub, tafeltennis, kaartclub of bingo. Er oefende een majorettekorps. ’s Zomers ging de speeltuin met bussen naar De Efteling of Slagharen. Dé attractie was een ondiep zwembadje, met een glijbaan erbij.

Jarenlang bestierden twee oudere mannen de speeltuin van de Amersfoortse achterstandswijk Kruiskamp, een van de veertig wijken die het kabinet wil verbeteren.

Piet Verkaart (58) deed magazijnwerk, Jurg van Beem (60) werkte in een supermarkt. De speeltuin deden ze in hun vrije tijd. Ze maaiden het gras, onderhielden de toestellen en maakten het krantje De Glijbaan. „We zaten aan de 400 leden”, zegt Van Beem, die zelfs langs de deuren ging om de contributie te innen. „Elke schoolvakantie was er wat te doen”, zegt Verkaart. Kleurwedstrijd, zaklopen, kerststukjes maken.

De laatste jaren werd het minder. Nieuwe vrijwilligers waren nauwelijks meer te vinden. Ook de kinderen bleven weg. Ze zaten achter de computer of gingen naar de ‘buitenkasten’, twee speelplekken in de buurt waar ze gratis speelgoed konden lenen. Vooral allochtone gezinnen gingen liever daarheen dan voor vijftien euro lid te worden van de speeltuin.

Verkaart en Van Beem stopten met de majorette en de film op zaterdag. Twee jaar geleden, na het 75-jarig bestaan, hielden ze er helemaal mee op. Er kwam een nieuw bestuur.

Maar nu is de speeltuin minder vaak en minder lang open. Soms is er geen toezicht. Het zwembadje is afgedekt. De bingo is gestopt. Het nieuwe bestuur doet het niet goed, vindt het oude bestuur. „Wij staken er dertig uur per week in, zij twee”, zegt Van Beem. „Wij waren er altijd”, zegt Verkaart. „Je had iedere dag contact. Dat is er niet meer. Er is geen binding meer.”

Han Zwakenberg is optiehandelaar. Zijn vrouw heeft een paar jaar geleden de speeltuin ontdekt. „Zij zei: er is een zwembadje, geweldig.” Ook hij nam hun twee kinderen er mee naar toe en hoorde dat er vrijwilligers werden gezocht. Nu is hij penningmeester. Dat is goed te combineren met zijn werk, zegt hij. „Als de Dow Jones opengaat, is het druk. Overdag heb ik tijd.”

Op de bankrekening van de speeltuin trof hij 70.000 euro aan, verdiend door de jaren heen met bingo, kaartmarathons, rommelmarkten, fancy fairs en de verkoop van koffie, limonade en frikadellen. En een zeer zuinig beheer. Het geld gaat deels naar een grote renovatie, volgend jaar.

Het nieuwe bestuur heeft vijf leden, vooral werkende ouders van jonge kinderen. Ze kunnen zelf niet elke dag in de speeltuin zijn, ze zoeken nog een vaste beheerder. Zwakenberg weet dat de nieuwe speeltuin gevoelig ligt bij het oude bestuur. Dat ze hoopten dat het beheer zou worden voortgezet in hun stijl. Maar dat kan niet. Uitjes naar Slagharen in de zomer? „Wij hebben daar geen tijd voor. De opa’s en oma’s van nu zijn zelf de hort op. De jongelui zijn druk met werk en kinderen.”

Vorig jaar kreeg het nieuwe bestuur drie handgeschreven anonieme brieven. Van buurtbewoners – kan worden afgeleid uit de inhoud. Ze klagen dat de speeltuin niets meer organiseert. ‘Niets voor de kinderen niet met Kerst en ook niet met de Karnavalsvakantie – schandalig nooit (onderstreept) meegemaakt in de 43 (onderstreept) jaar dat ik lid ben.’ Ze zien in de speeltuin ‘weer allemaal buitenlanders die geen lid zijn of het adres van een ander opgeven’.

Directeur Rolf Oosterbaan van de Nuso, de landelijke club voor speeltuinwerk, is juist enthousiast over het nieuwe bestuur. Hij noemt ze jong, hoogopgeleid, initiatiefrijk en leergierig. Echt de ‘nieuwe vrijwilliger’. „Die tekent niet meer voor 40 jaar bij, die doet een klus en vertrekt weer. Dat is een nadeel voor de continuïteit, maar je hebt wel gekwalificeerde mensen.” Verkaart en Van Beem heeft hij één keer gesproken. „Je zag toch dat die moeite hadden met de verkleuring van de buurt. Ze willen geen lid worden, zeiden ze. Terwijl we van die leuke dingen doen.” Maar kaartavonden, bingo? „Veel mensen vinden dat helemaal niet leuk. Op het terrein van die speeltuin kun je ook goed een multicultureel buurtfeest organiseren.”

In speeltuinen, pleinen en parkjes zie je de strijd om de publieke ruimte, zegt Godfried Engbersen, hoogleraar sociologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Het zijn ‘identificatieplekken’ voor groepen mensen. Als die veranderen, is dat pijnlijk, zeker in verkleurende buurten. „Mensen denken: we hebben het niet meer in de hand. Ook de speeltuin is niet meer van ons.” De oudere Kruiskampers zien om zich heen zowel de allochtone bevolking als de middenklasse groeien – er worden nieuwe koophuizen gebouwd. „De middenklasse probeert ook publieke ruimte te veroveren voor haar kinderen”, zegt Engbersen. „En de roze koeken van de arbeidersklasse zijn dan natuurlijk niet goed genoeg.”

Han Zwakenberg wil leden werven in de nieuwbouw. Ook is hij op zoek naar sponsors en potjes bij fondsen. „Wij willen niet in de krokettendamp staan en flesjes fris verkopen.” Hij heeft het tij mee. Amersfoort krijgt de komende tien jaar 25 miljoen euro om van Kruiskamp een prachtwijk te maken. Daarvan wil de gemeente drie ton in de speeltuin steken. Als dat doorgaat, mailt Zwakenberg, „dan komt er een achtbaan:-)”.

Eerdere artikelen en een bewonersblog op nrc.nl/kruiskamp.