Stoere ouders stoken vuurtjes

Hoe maak je indruk op een kind dat gewend is aan videogames en mobieltjes? Door gewoon weer hutten te bouwen en goocheltrucs te doen, ondervond Eveline Stoel

Toen haar dochter Nina nog klein was, boekte Loes Luca op verjaardagspartijtjes veel succes met simpele spelletjes. Oud-Hollands spijkerpoepen bijvoorbeeld en het om beurten zo veel mogelijk chips eten – maar dan wel met ovenwanten aan, een muts op en een sjaal om. Sylvia Witteman scoorde bij haar dochtertje met een zelfgemaakte Barbietaart en Edwin ‘Ome Willem’ Rutten gaf zijn dochters tot hun grote verbazing een gulden voor elke onvoldoende op hun rapport. Waarmee de kinderexperts maar willen zeggen dat een kind imponeren niet duur of ingewikkeld hoeft te zijn. Hun tips zijn te vinden in het boekje Maak indruk op je kinderen, dat dit weekend verschijnt.

Boomhutten timmeren, vliegtuigjes vouwen, strandjutten, goocheltrucs doen of een vuurtje stoken: volgens Claudette Halkes (38) en Annemarieke Piers (40), de schrijfsters van het boek, zijn ouderwetse kinderspelletjes en -activiteiten toe aan een comeback. Zelfs de meest ijverige kantoorklerk zou zichzelf kunnen omtoveren in een spannende vader of supersonische moeder, simpelweg door zich te bekwamen in zandkastelen bouwen of het maken van een camera obscura.

wijsvinger in tweeën

„Opvoeden gaat een stuk makkelijker als een coole pappa of mamma dat doet”, zegt Piers, zelf moeder van drie kinderen, van zeven, zes en twee jaar. „De titel van het boek is een grapje, maar heeft een kern van waarheid: kinderen die onder de indruk zijn van hun ouders, luisteren beter. Het viel ons op dat de trucs uit onze jeugd het nog steeds goed doen. Mijn vader verbaasde mij als zijn wijsvinger ineens in tweeën gesneden leek te zijn, en nu scoor ik er zelf mee. De rode draad in het boek is dat je zelf een beetje moeite doet om je kinderen te vermaken. Leuker dan een bezoekje aan de Efteling en vaak is het nog gratis ook.”

Een van de redenen om het boek te schrijven, was irritatie over de huidige hausse aan opvoedkundige televisieprogramma’s, zoals Schatjes, De Opvoedpolitie en Eerste Hulp Bij Opvoeden. „Vooral de toon van dat laatste programma is nogal belerend”, zegt Claudette Halkes, moeder van een zevenjarige zoon en een vijfjarige dochter. „Na drie waarschuwingen stuurt de supernanny kinderen naar een strafbankje en met zo’n starre houding ben je volgens mij niet goed bezig. Wij vroegen ons af of opvoeden ook nog een beetje leuk mag zijn. Zelf hebben we een fijne jeugd gehad en dat zat ’m vooral in de dingen die onze ouders met ons deden. Vaak zie je dat de kinderen in die televisieprogramma’s zich gewoon vervelen en wat extra aandacht nodig hebben – uitzonderingen daargelaten.”

Halkes en Piers zijn gespecialiseerd in het soort huis-tuin-en-keuken-instructieboeken dat populair was in de jaren vijftig. Ze hebben diverse goed verkochte boeken op hun naam staan, waaronder het huishoudboek Schoon! (25.000 verkochte exemplaren), De tuin in! (10.000 exemplaren) en Naaien enzo, handwerken voor snelle henkies (11.500 exemplaren). Allemaal behandelen ze ‘stoffige onderwerpen’ op een frisse en grappige manier, zowel qua vormgeving als toon.

Ook Maak indruk op je kinderen – door Maartje Kuiper voorzien van illustraties met een knipoog naar de jaren vijftig – zou wel eens een hit kunnen worden. Dat er een markt is voor nostalgisch kindervertier bewees het vorig jaar in Engeland verschenen The Dangerous Book for Boys, waarvan wereldwijd twee miljoen exemplaren werden verkocht. Het boek heeft een retrokaft met goudkleurige krulletters en staat boordevol padvindersweetjes, waargebeurde verhalen over moedige mannen, spelregels van klassieke sporten en andere dingen ‘die elke jongen zou moeten weten’. Bijvoorbeeld hoe je moet vissen, knopen legt, een katapult maakt of een zeepkist bouwt, wat de gouden eeuw van piraten was, welke planeten het zonnestelsel vormen en hoe je onzichtbare inkt maakt van urine.

knus gevoel van vroeger

Amerika, Italië en Duitsland hebben inmiddels eigen edities van het boek, waarin specifiek Britse informatie zoals de stamboom van het koningshuis is vervangen door nationale equivalenten. Begin november verschijnt bij uitgeverij De Harmonie de Nederlandse vertaling, getiteld Het Jongensboek, dat is aangevuld met typisch Hollandse verschijnselen als fierljeppen, de Deltawerken, de Slag bij Nieuwpoort en het kweken van tulpen. Redacteur Laura Kuipers rekent op succes. „Steeds meer mensen zoeken het knusse gevoel van vroeger”, zegt ze. „Buitenspelen, samen dingen doen... Het Jongensboek sluit daar perfect bij aan.”

In Engeland kreeg het boek felle kritiek uit feministische hoek. Een boek dat zich uitsluitend richt op jongens, dat zou ouderwets seksisme zijn. „Behoorlijk overtrokken”, vindt Kuipers. „Er zijn genoeg moeders die dit boek voor hun dochters kopen.” De variant voor meisjes, The Great Big Glorious Book for Girls, zal niet worden vertaald door De Harmonie omdat het te tuttig is. Kuipers: „Het gaat vooral over haren vlechten en touwtjespringen, en mist het luchtige van de tweede meisjesvariant, die we wel vertalen: The Daring Book for Girls. Daarin wordt geknutseld, maar ook vechtsporten en vrouwelijke spionnen komen aan bod. Ook wordt verteld hoe je je ouders zo ver krijgt dat ze een pony kopen.”

De schrijvers van Het Jongensboek, de broers Conn en Hal Iggulden, lijken een onschuldig uitgangspunt te hebben gehad. Ze werden geboren in de jaren zeventig en geven onomwonden toe terug te verlangen naar de ‘Sunday afternoons en long summer days’ uit hun jeugd. En dat doen meer mannen. In een interview met online boekverkoper Amazon.com zei Conn Iggulden dat het succes van het boek niet is te danken aan kinderen, maar aan hun vaders. Die worden in het promotiefilmpje op de website van het boek dan ook rechtstreeks aangesproken. Te zien is hoe een vader eerder thuiskomt uit zijn werk, zijn zoontje achter de gameboy weglokt en – in overhemd – vol enthousiasme een pijl en boog maakt, beroemde veldslagen naspeelt en waterbommen gooit.

een vlot bouwen

Een bestseller die er sterk op lijkt, is The Boys’ Book. How To Be The Best At Everything, waarvan ook een meisjes-, mamma-, pappa-, opa- en omavariant bestaat. In Engeland zijn inmiddels 250.000 exemplaren verkocht van The Boys’ Book en bij uitgeverij Deltas verschenen vorige maand twee Nederlandse vertalingen, respectievelijk Het grote jongensboek en Het grote meisjesboek. Hierin valt onder meer te lezen hoe je ontsnapt aan drijfzand, in code kunt praten en een vlot bouwt. Ook qua uiterlijk lijken de boeken sterk op Het Jongensboek, maar Mark Stienen, directeur van uitgeverij Deltas, denkt niet dat er sprake is van kopieën. „Deze boeken verschenen voor het eerst in 2004 en zijn weer van de plank gehaald”, zegt hij. „Ik heb het Dangerous Book for Boys nog niet ingezien, maar heb het idee dat onze boeken iets ludieker zijn. Zo staat erin hoe je zombies vangt en een telefoonboek doormidden scheurt. Binnenin staan minder illustraties en de insteek is telkens: hoe word ik ergens de beste in. Niet voor niets staat op de kaft: ‘Doe je best, versla de rest’.”

Volgens trendanalist Justien Marseille passen deze boeken in ontwikkelingen die al langer spelen en zijn ze zeker niet de eerste in hun soort. Als voorbeeld noemt ze The Worst-Case Scenario Survival Handbook uit 1999, waarin onder meer staat beschreven wat je moet doen als een vliegtuig neerstort. Waarom zet de trend dan nu ineens door? „Er is momenteel een generatie ouders die niet volwassen wil worden”, stelt ze. „De zogeheten Verloren Generatie: mensen tussen de dertig en veertig jaar. Ze vinden het heerlijk om zelf te spelen, maar willen het ook omdat ze zich schuldig voelen over de druk die twee werkende ouders op het gezin leggen. In de tijd díe ze met hun kinderen doorbrengen, willen ze vooral leuk gevonden worden. Bij twintigers zie je juist dat ze banen opzeggen en de strenge waarden van twee generaties terug overnemen.”

Marseille plaatst de interesse voor ouderwets speelplezier in een breder kader. „Op meerdere fronten willen mensen terug naar de basis. Je ziet het aan internationale bewegingen als Slow Living, Slow Food en Slow Management. De laatste twintig jaar lag de nadruk op de economie, maar nu willen we weg van de hectiek. Dan is het logisch om terug te grijpen naar dat wat vertrouwd voelt. Langzaamaan verovert de stedelijke elite de volkstuintjes, we maken gewoon weer zelf het huis schoon, kopen ambachtelijk bereid voedsel en gaan liever naar de kinderboerderij dan naar Disneyworld. Ook vanuit kinderen bezien, is de timing van deze speelboeken perfect: uit recent onderzoek blijkt dat het computergebruik onder kinderen stagneert en dat ze liever iets anders doen.”

De schrijfsters van Maak indruk op je kinderen zijn daar inmiddels van overtuigd. „Vuurspuwen hebben we nog niet geprobeerd, maar de overige tips uit ons boek waren een groot succes bij onze kinderen”, zegt Claudette Halkes. „Het was een openbaring dat je niet altijd met iets groots of computergestuurds aan hoeft te komen. Een flauwe mop kan ook aanslaan.” Annemarieke Piers: „Ik ben gaan schatzoeken met mijn kinderen en neefjes en nichtjes. Op het strand bij Borssele hebben we haaientanden gevonden. Gewoon in Nederland! Zelf vond ik dat behoorlijk indrukwekkend. En de kinderen hebben het er weken later nóg over.”

Maak indruk op je kinderen, ISBN 9789081091725 (uitgeverij Snor) is bedoeld voor ouders met kinderen van 2-12 jr. Het kost € 16,95 en wordt op 20 oktober gepresenteerd in de Bijenkorf in Amsterdam. Van 14.00-16.00 uur zijn hier gratis workshops te volgen in o.a. zandkasteel bouwen, goochelen, vouwen en voetbaltrucjes. Meer info, tips en trucs: www.maakindruk.com.Het Jongensboek, ISBN 9789061698265 (De Harmonie), voor jongens van 8-80 jr., verschijnt naar verwachting op 8 november. Prijs: € 27,50.Het grote jongensboek, ISBN 9789044716351, en Het grote meisjesboek, ISBN 9789044717471 (Centrale Uitgeverij Deltas), voor kinderen van 8-14 jr., € 12,95.