Eerste Afrikaanse kampioen

Wie na de eerste ronde van het jeugdwereldkampioen-schap in Jerevan bij de bookmakers zijn geld op de Egyptenaar Ahmed Adly had gezet, zou een klein fortuin hebben gewonnen.

Adly is weliswaar grootmeester, maar met een rating van 2494 was hij de 21ste van de deelnemers. Vier spelers, onder wie Daniel Stellwagen, hadden meer dan 2600. Het was geen mooie uitgangspositie voor Adly en bovendien verloor hij in de eerste ronde van een van de zwakste deelnemers.

Toen hij deze week wereldkampioen was geworden, werd die nederlaag het ‘Zwitsers gambiet’ genoemd.

In een toernooi dat volgens het Zwitsers systeem gespeeld wordt is het niet zo erg om in de eerste ronde te verliezen, omdat je dan in de volgende rondes zwakkere tegenstanders krijgt. Toch blijft winnen altijd beter.

Het enige dat Adly kon voorbestemmen tot het wereldkampioenschap, in de ogen van de bijgelovigen althans, was zijn naamsgelijkenis met de beroemde al-Adli, die in de negende eeuw leefde. Die gold als de sterkste schaker van het kalifaat van Bagdad, wat betekende dat hij de sterkste schaker van de wereld was.

Al-Adli schreef een invloedrijk schaakboek, hij bedacht een handig notatiesysteem met coördinaten, wat in Europa pas duizend jaar later zou worden gedaan, hij beschreef de magische paardensprong die in 64 zetten alle velden van het bord aandoet en hij deelde de schakers in klassen in. In de hoogste klasse zat alleen hijzelf, tot hij in 848 voor de ogen van kalief al-Matuwakkil een match verloor van ar-Razi.

De moderne Adly werd wereldkampioen met de verbazende score van tien overwinningen, drie nederlagen en niet één remise. Ook opmerkelijk was zijn openingsrepertoire met wit. In bijna alle partijen speelde hij snel Pf3, g3 en Lg2. Het is een pretentieloos systeem dat toegepast wordt door oudere spelers die geen zin meer hebben om de openingstheorie bij te houden. Ook wordt het door trainers wel eens aanbevolen aan piepjonge schakers die nog geen tijd hebben gehad om ambitieuze openingen te leren, maar Adly is al 20 jaar en al twee jaar grootmeester.

Bedenk hoe sommige topspelers klagen dat er met wit geen openingsvoordeel te bereiken is en dat ze daarom vaak wel gedwongen zijn om snel remise te spelen. Peter Svidler zei tijdens het wereldkampioenschap in Mexico dat hij vergeefs gezocht had naar de Heilige Graal. Met die Graal bedoelde hij de weerlegging van het Marshallgambiet, alsof het schaakspel verder niets te bieden heeft.

Ragfijn zijn de subtiliteiten van het moderne topschaak, maar Ahmed Adly liet zien dat je met een janboerenfluitjes opening nog jeugdwereldkampioen kunt worden in een toernooi met vijftien grootmeesters.

Ahmed Adly – Viktor Laznicka, WK jeugd Jerevan

1. e4 c5 2. Pf3 e6 3. d3 Pc6 4. g3 d5 5. Pbd2 Pf6 6. Lg2 Via een omweg heeft Adly zijn vertrouwde opstelling op de koningsvleugel bereikt, al deed hij het meestal met c4 in plaats van e4. 6…Le7 7. 0-0 b6 8. Te1 Lb7 9. e5 Pd7 10. c4 Dc7 11. cxd5 exd5 12. d4 Pf8 13. Pf1 Pe6 14. dxc5 bxc5 15. Pe3 d4 Dit laat een lastige indringer toe. Er viel iets te zeggen voor 15…Td8, met de bedoeling om wit na 16. Pxd5 Txd5 17. Dxd5 met 17…Pcd4 te dwingen tot het dameoffer 18. Dxb7 Dxb7 19. Pxd4, wat tot een ongeveer gelijke stelling zou leiden. 16. Pd5 Dd7 17. Pd2 Pb4 18. Pxe7 Lxg2 19. Pf5 Ld5 20. Pe4 Het ziet er niet slecht uit voor zwart, maar hij moet oppassen. Na 20…Lxe4 21. Pd6+ zou wit wat beter staan en 20…0-0 zou beantwoord worden met 21. Pxg7 Kxg7 (verstandiger, maar ook niet afdoende is 21…Lxe4) 22. Pf6 Db5 (tegen de dreiging 23. Dg4+ Kh8 24. Df5 moet hij 24…Dd3 bij de hand hebben) 23. a3 en wit wint zijn stuk met voordeel terug. 20…Kf8 21. a3 Pc6 22. Dh5 Deze agressieve zet had slecht voor wit kunnen uitpakken. 22…d3 Nu komt wit gewonnen te staan. Juist was 22…Lxe4 23. Txe4 g6 24. Dh6+ Kg8 25. Pd6 (of 25. Ph4 Dd5) Pxe5 en zwart komt een vrij gezonde pion voor. 23. Pf6 Een beslissend stukoffer. 23…gxf6 24. Dh6+ Kg8 Of 24…Ke8 25. Dxf6 Tg8 26. Pd6+ Kf8 27. Lh6+ Pg7 28. Pf5 en wit wint. 25. exf6 Te8 Wit dreigde damewinst door 26. Txe6 fxe6 27. Pe7+. 26. Lf4

Zie nu het diagram

Wit wil zijn loper naar d6 brengen om zwarts koning het laatste vluchtveld te ontnemen en daar is geen verdediging tegen. Na 26…Pcd4 27. Pxd4 cxd4 zou zwart mat gaan door 28. Txe6 fxe6 29. Dg5+ Kf8 30. Ld6+ 26…Tc8 27. Ld6 Pcd4 28. Dg7+ Zwart gaf op. Na 28…Pxg7 29. Ph6 is het mat.

Hans Ree heeft een schaakweblog: nrc.nl/schaak