Wie schoot op Andy?

Hans den Hartog Jager: Andy Warhol in essentie. Athenaeum, Polak & Van Gennep 92 blz. 14,95

Hoe introduceer je een kunstenaar over wie alles al bekend lijkt te zijn? Niet alleen is Warhol de meest gefotografeerde kunstenaar van de 20ste eeuw, ook lijkt hij uit te groeien tot de meest bediscussieerde kunstenaar. Vanuit allerlei exotische perspectieven wordt zijn oeuvre aan inspectie onderworpen. Transseksualiteit als sleutel tot Warhols werk. Warhol door Freudiaanse ogen. Warhol als buikspreker van Michel Foucaults filosofie van het verlies van het gelaat.

Zelf vond Warhol dat alles wat hij maakte gelijkelijk moest worden behandeld en beoordeeld. Er bestond geen hiërarchie in beelden, teksten, films en foto’s. Hans den Hartog Jager is in Andy Warhol in essentie onwarholiaans te werk gegaan. Bijzaken zijn rücksichtslos gesneuveld. Alleen de hoofdwerken en de hoogtijjaren doen ertoe. De overstap van de reclame- naar de kunstwereld. De geboorte van The Factory. De silkscreens. De altijd ambigue omarming van de massacultuur. De toenemende aandacht voor het maken van speelfilms. De aanslag op zijn leven. En daarna, in razendsnelle afwerking, het eindspel: de portretten uit de jaren zeventig, de oprichting van het tijdschrift Interview en de volgens de schrijver krachteloze herhalingsoefeningen uit de jaren tachtig. Dat laatste – de onderwaardering voor de ‘late’ Warhol – is wel een beetje jammer. Die opvatting schuurt ook met de opzet van Other Voices, Other Rooms waar relatief veel ruimte is vrijgemaakt voor het tonen van alle activiteiten van de Warhol van ná de moordaanslag.

Eén klein raadsel wordt ook in Warhol in essentie niet ontsluierd. In 1968 werd Warhol neergeschoten door Valerie Solanas, een volgelinge uit de Factory. Tenminste, die naam staat vermeld op het pamflet dat ze had geschreven. Maar veel kunstcritici en schrijvers noemen haar niet Solanas maar Solanis. Connie Palmen bijvoorbeeld houdt het in haar essay Iets wat niet bloeden kan (2004) op Solanis. En zo spelt ook Hans den Hartog Jager haar naam: Solanis. Was dit haar verbasterde achternaam onder leden van The Factory, van wie de meesten een artiestennaam van Warhol meekregen? De bekendste Warhol-biografieën van David Bourdon en Victor Bockris bieden geen uitsluitsel. In beide boeken heet zij Solanas.

Gemier als dit zal aan de doelgroep van Andy Warhol in essentie niet zijn besteed. Bij mij bleef die vraag over haar naam maar doorzeuren, juist omdat Hans den Hartog Jager het hele boekje alle feiten vlekkeloos op orde heeft. De vraagt blijft dus: hoe heet Valerie Solanas?