Vaarwel tijgers, welkom skaters

Circustheater zat lang in het slop. Sinds kort is er een echte circusopleiding. En nu ook een circusfestival – zonder dieren, maar met skaters en acrobaten.

Om het jaar slaan zo’n twintig circusgezelschappen uit de hele wereld in november hun tenten op in het Belgische plaatsje Neerpelt. Op de laatste editie, in 2005, waren de zeventig voorstellingen zeer gevarieerd. Van een ingenieuze slapstickachtige choreografie met gebruik van de planken van het podium, tot een gracieus samenspel van een danser en één balletje. Van commedia dell’arte in een weelderig decor van fluweel en satijn tot een gezellig-rommelige voorstelling van zigeuners met hun kinderen. Wie zich hier ’s avonds over het terrein spoedt, wordt pardoes ingehaald door een steltloper, of omver gereden door een puber op een fiets met één wiel.

Vanaf vandaag kan voor het eerst in Nederland een vergelijkbaar tafereel worden aanschouwd. Want tot en met 28 oktober heeft in Liempde het eerste Nederlandse ‘circustheaterfestival’ Circo Circolo plaats: gedurende negen dagen zijn dan vijftig circustheatervoorstellingen te zien. Tien buitenlandse internationale en vijf Nederlandse (jeugd)gezelschappen brengen acrobatiek, een mengeling van populaire straatcultuur en choreografie en een ‘droogkomische familievoorstelling’. Mind the Gap van het Nederlandse skaterscollectief ISH beleeft vanavond op het festival zijn wereldpremière.

Maar wat hebben skaters te zoeken op een circusfestival? Initiator Wim Claessen, eerder directeur van festival Boulevard in Den Bosch: „Alles kan circus zijn. Skaten en skateboarden, breakdancen, ja, zelfs bungeejumpen. Als er maar een verhaal is van theater, muziek, dans en fysieke kunsten, met gebruik van circustechnieken in een circusatmosfeer.”

De bezoekers van Circo Circolo kunnen straks dus diverse theaterdisciplines verwachten: toneel, mime, clownerie, acrobatiek, dans, evenwichtskunst en illusie. Wim Claessen noemt deze discipline het ‘nieuwe circus’, of ‘nouveau cirque’. Een genre dat zich ook kan laten omschrijven als theatraal, kunstzinnig vormgegeven variété. Circo Circolo zal dus in niets lijken op bijvoorbeeld het Internationale circusfestival in Enschede, waar veeleer het ‘traditionele circus’ centraal staat. Claessen: „Bij ons zal circustheater te zien zijn in de traditie van Cirque Plume en Cirque Ici. Verwant aan Cirque du Soleil, dat is nu zo groot en commercieel, dat het aan theatrale zeggingskracht heeft ingeboet.”

In Mind the Gap ontmoeten inline skating, martial arts en funsports de acrobatiek. Zo’n grote Nederlandse circusproductie is bijzonder, zegt Claessen: „Ooit had Nederland Jango Edwards en zijn Festival of Fools, de Boulevard of Broken Dreams, de Parade. Maar nu wordt in Nederland nog nauwelijks circustheater gemaakt.” Dit komt doordat er jarenlang geen goede opleiding was. Sinds september 2006 is dat anders, want toen startte Codarts in Rotterdam een hbo-circusopleiding. En ook de Fontys Hogeschool in Tilburg is dit najaar begonnen met een eigen, ambitieuze, circusschool, naar voorbeeld van scholen in Bristol, Stockholm, Brussel, en het Franse Chalon-en-Champagne.

Tijdens de audities voor de opleiding staan zo’n twintig jongeren tussen de 18 en 29 jaar verspreid over de grote gymzaal van Fontys. Een jongen jongleert nonchalant met vijf kegels, een meisje daalt sierlijk ondersteboven een touw af. Gedurende vier dagen worden zij nauwgezet gevolgd, en beoordeeld op onder meer spierkracht, lenigheid, conditie, circustechnieken, uitstraling en performance. Er zijn kandidaten uit Frankrijk, Italië, België, Zwitserland en Duitsland. En twee uit Nederland. Samuel Jornot, voormalig docent aan de school in Chalon-en-Champagne, en nu artistiek directeur in Tilburg over de Nederlandse auditanten: „Ze hebben een goede uitstraling, maar ze missen technische vaardigheden: ook daar wreekt zich het ontbreken van goede vooropleidingen in Nederland.” Zestien studenten worden uiteindelijk aangenomen, onder wie één Nederlander.

De kersverse studenten zullen worden opgeleid tot zelfstandig theatermaker, of docent, of beide. Tijdens hun studie zullen ze naast vakken als dans, drama, muziek, mime, clownerie, acrobatiek en jongleren ook les krijgen in conceptontwikkeling, regie, choreografie en dramaturgie. Verrassendste vakken: fysiotherapie en anatomie. Wim Claessen, ook initiator van de circusopleiding: „Circusacts zijn fysiek heel zwaar, dus een circusartiest moet zijn eigen lichaam goed kennen.”

Toen Claessen directeur was van festival Boulevard in Den Bosch programmeerde hij geregeld ‘nieuwe’ circusacts en -gezelschappen als Cirque Ici, Circus OZ, Les Arts Sauts, Cirque Baroque en Anomalie. Om de innovatie van het nieuwe circus in Nederland te stimuleren kwam hij met het idee van een hbo-circusopleiding, en het festival, waar studenten aan de circusschool ook zullen kunnen optreden.

Claessen krijgt voor zijn festival nu tweeënhalf ton subsidie, van het ministerie van buitenlandse zaken en van het ministerie van Cultuur (OCW). Het gaat om een zogenaamde HGIS-subsidie, bedoeld ter ondersteuning van vernieuwende activiteiten op het gebied van internationale samenwerking en uitwisseling. „Circus is cultuur en kan kunst zijn, net zoals theater cultuur is en kunst kán zijn”, zegt woordvoerder Bob van ‘t Klooster van OCW. Komt nu ook het ‘traditionele’ circus, met zijn door brandende hoepels springende tijgers, voor subsidie in aanmerking? Het zou kunnen, Van ‘t Klooster: „mits een gezelschap voldoet aan de artistieke en kunstzinnige criteria die gelden voor het toekennen van cultuursubsidies”.

In de aanloop van het festival, vertelt Claessen, nam nog wel een bezorgde ambtenaar contact met hem op: op zijn festival zouden toch geen dieren worden uitgebuit? Op het moment dat zijn subsidie rond kwam, was dierenleed in circussen in de Tweede Kamer toevallig net een hot issue. Claessen kon hem geruststellen.

Op het festival in Neerpelt waren de enige dieren twee tevreden ogende katten, die bij de voorstelling van Rasposo achteloos over een touw en door een brandend hoepeltje wandelden, op weg naar een snoepje. Een lieve knipoog naar de klassieke circustraditie, waaraan het nieuwe circus, ondanks alle theatrale vernieuwingsdrift, toch veel te danken heeft gehad.

Circo Circolo t/m 28 okt. in Liempde. Informatie via www.circocircolo.nl