Op zoek naar een lichtje in het donker

Je moet wachten tot de avond valt. En dan kun je het best beginnen bij de plekken aan het water, want de ondergaande zon tegen die achtergrond van industrie en boten in het IJ is ronduit betoverend. Helemaal aan het einde van een aanlegsteiger voor veerpontjes is een merkwaardig fel zaklampje gericht op niets in het bijzonder.

Spotlicht is een project dat beeldend kunstenaar Hieke Pars en architect Iris Schutte ontwikkelden voor de Houthavens en de aangrenzende Spaarndammerbuurt van Amsterdam. Aan een aantal buurtbewoners vroeg het duo welke plekken in de wijk volgens hun persoonlijke voorkeuren extra belichting verdienden. Op die plaatsen werden, aan allerlei voorwerpen die zich ervoor leenden, zonnepanelen bevestigd, die weer verbonden werden met smalle schijnwerpertjes. Hoe zonniger het overdag is, hoe harder de lichtjes 's avonds branden. En dat is wel zo gunstig, want de lampjes traceren is bepaald geen eenvoudige opgave. De kunstenaars vonden het niet nodig een gedetailleerde plattegrond te maken waarop de verlichte locaties vermeld staan. De charme van het project is dat je er toevalligerwijs tegenaan loopt om er vervolgens bij stil te staan, er aan voorbij te lopen, of misschien zelfs een lampje mee te pikken. Dat laatste is volgens de kunstenaars in ieder geval al gebeurd.

Tijdens mijn fietstocht duurde het een half uur voor het eerste lichtje gesignaleerd was. Het zat vastgeschroefd aan een muur op een pleintje vlakbij het spoor. Het lampje scheen op twee kleine roze vlekjes. Een fel licht, het was zonnig geweest. De roze stipjes leken in eerste instantie verfspatten, toevallig van een kwast gespetterd tijdens het verven op het pleintje. Maar nee, deze plekjes waren bij nader inzien duidelijk met precisie aangebracht, en bovendien identiek. Graffiti wellicht? Een geheime code van jongeren die elkaar in het geniep 's nachts treffen? Twee roze stippen betekent om twee uur op de bekende plek. Spullen meenemen.

Het volgende lichtje was vrij snel gevonden. Het hangt aan een regenpijp tegen de gevel van het Veemtheater aan de Van Diemenstraat. Het lampje schijnt er op twee bolders, van die ijzeren knoppen die in de muur geklonken zitten om scheepstrossen aan vast te maken. Minder intrigerend. Dan maar weer verder slalommen langs de in Amsterdamse School-stijl opgetrokken huizenblokken van de oude havenarbeiderswijk die hoog op het gemeentelijstje staat van buurten die een rigoureuze opgeknaptbeurt krijgen. Een frisse geur van eucalyptus walmt uit een islamitisch vrouwenbadhuis dat zich naast een klassieke fontein bevindt. Twee van de grommende stenen leeuwen die het bouwwerk dragen, staan in de schijnwerpers.

In het foldertje dat ter gelegenheid van Spotlicht werd gedrukt, is te zien hoe een van de lampen een gezicht tevoorschijn tovert dat staat afgebeeld op een elektriciteitskastje. Helaas, zelfs na anderhalf uur fietsen bleef het onontdekt. Het zijn bijna allemaal volslagen onbeduidende plekken die door Pars en Schutte zijn voorzien van lichtjes. Voor de anonieme personen die ze hebben aangewezen, hebben ze vast en zeker een unieke betekenis. De toeschouwer ontgaat deze compleet maar dat doet er eigenlijk niet toe. Het project is uitermate subtiel en vooral aardig omdat het zo speurtochtspannend is.

De uiteindelijk onvindbare twaalf van de in totaal achttien lichtjes – het gestolen lampje er al afgetrokken – moeten wachten op een toevallige, toekomstige ontmoeting. En dan schijnen er ook nog twee mobiele Spotlichts te zijn, waarbij het zonnepaneel als een rugzak op de rug wordt gebonden en het lichtje als een zaklantaarn in de hand gehouden. Speciaal geschikt voor nachtelijke wandeluitstapjes naar de onverlichte randen van de wijk. Ze zouden van pas gekomen zijn toen tijdens de terugweg door het Westerpark opeens een egeltje een donker paadje overstak.

Inl: http://spotlicht.irisschutten.net