On-Warholiaans boek over de essentiële Andy Warhol

Hans den Hartog Jager: Andy Warhol in essentie. Athenaeum, Polak & Van Gennep 92 blz 14,95

Hoe introduceer je een kunstenaar over wie alles – en zelfs meer dan dat – al bekend lijkt te zijn? Niet alleen is Warhol de meest gefotografeerde kunstenaar van de twintigste eeuw, ook lijkt hij uit te groeien tot de meest bediscussieerde kunstenaar. Vanuit de meest exotische perspectieven wordt zijn oeuvre aan nadere inspectie onderworpen. Transseksualiteit als sleutel tot Warhols werk. Warhol door Freudiaanse ogen. Warhol als buikspreker van Foucaults filosofie van het verlies van het gelaat.

Zelf vond Warhol dat alles wat hij maakte gelijkelijk moest worden behandeld en beoordeeld. Er bestond geen hiërarchie in beelden, teksten, films en foto’s. Hans den Hartog Jager is in Andy Warhol in essentie onwarholiaans te werk gegaan. Bijzaken zijn rücksichtslos gesneuveld. Alleen de hoofdwerken en de hoogtij-jaren doen ertoe. De overstap van de reclame- naar de kunstwereld; de geboorte van The Factory, de silkscreens, de (altijd ambigue) omarming van de massacultuur. De aandacht voor het maken van speelfilms. De aanslag op zijn leven door Valerie Solanas. En daarna, in razendsnelle afwerking, het eindspel: de portretten uit de jaren zeventig, de oprichting van het tijdschrift Interview en de volgens de schrijver krachteloze herhalingsoefeningen uit de jaren tachtig.

Dat laatste – de onderwaardering voor de ‘late’ Warhol – is wel een beetje jammer. Die opvatting schuurt ook een beetje met de opzet van Other Voices, Other Rooms waar relatief veel ruimte is vrijgemaakt voor het tonen van alle activiteiten van de Warhol van ná de moordaanslag.

Eén klein raadsel wordt ook in Andy Warhol in essentie niet ontsluierd. In 1968 werd Warhol neergeschoten door Valerie Solanas, een volgelinge uit de Factory. Tenminste, die naam staat vermeld op het pamflet dat ze had geschreven. Maar veel kunstcritici en schrijvers noemen haar niet Solanas maar Solanis. Hans den Hartog Jager houdt het op Solanis. Was dit haar verbasterde achternaam onder leden van The Factory, van wie de meesten een artiestennaam van Warhol meekregen? De bekendste Warhol-biografieën van David Bourdon en Victor Bockris bieden geen uitsluitsel. In beide boeken heet zij Solanas. Gemier als dit zal aan de doelgroep van Andy Warhol in essentie niet zijn besteed. Maar bij mij bleef die vraag over haar naam maar doorzeuren, juist omdat Hans den Hartog Jager het hele boekje alle feiten vlekkeloos op orde heeft. De vraagt blijft dus: hoe heet Valerie Solanas?

Joost Zwagerman