Minder loon dan de Wajong-uitkering

Wie al in zijn jeugd gehan-dicapt is, krijgt op zijn 18de een uitkering: de Wajong. De Kamer hield gisteren een hoorzitting over de groei van de Wajong en de „onrust” bij gehandicapten.

Het Emma Kinderziekenhuis in Amsterdam doet iets wat geen enkel ander ziekenhuis doet. Het heeft een eigen uitzendbureau voor kinderen met een chronische ziekte.

„Een half miljoen kinderen in Nederland groeien op met een chronische ziekte”, zegt Hugo Heymans, directeur van het ziekenhuis. „Onze patiënten hebben een totaal andere levensloop dan gezonde jongeren. Ze zitten op scholen voor speciaal onderwijs, zijn geen lid van een sportvereniging, lopen geen stage en hebben geen bijbaantje als vakkenvuller bij de supermarkt. Ze worden door hun ouders en docenten zozeer beschermd dat ze zelf niet eens weten wat hun capaciteiten zijn. Wij helpen hen om toch een zo normaal mogelijk leven te leiden. Zonder werkervaring vinden ze later nooit een baan.”

Heymans was gisteren te gast in de Tweede Kamer. Op initiatief van CDA’er Eddy van Hijum was er een hoorzitting over de Wajong, de uitkering voor jonggehandicapten. Er waren bijna dertig sprekers: belangenorganisaties van jonggehandicapten, speciaal onderwijs, uitkeringsinstituut UWV, reïntegratiebedrijven, werkgevers en werknemers.

De Kamer liet zich informeren omdat het gebruik van de Wajong fors toeneemt. Er zijn nu meer dan 160.000 mensen met een Wajong-uitkering. Het UWV verwacht dat het er in 2040 300.000 zullen zijn.

Het kabinet wil de groei indammen. Onderzocht wordt of het mogelijk is jonggehandicapten die de capaciteit hebben om te werken, niet meer automatisch op hun 18de een uitkering te geven. Zij krijgen dan dezelfde leerwerkplicht die het kabinet aan alle 18- tot 27-jarigen wil opleggen.

Belangenorganisaties van jonggehandicapten hebben hier grote weerstand tegen. Janny Lagendijk van de Chronisch zieken en Gehandicapten Raad is „verbaasd” dat het kabinet eerst advies heeft gevraagd aan de Sociaal-Economische Raad (SER), maar dit vorige maand uitgebrachte advies nu terzijde schuift. „De SER heeft goede aanbevelingen gedaan. Die gaan bijvoorbeeld over het verbeteren van de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt. Maar het kabinet overweegt nu om de toegang tot de uitkering te beperken. Dat veroorzaakt een enorme onrust.”

Uit de vragen die veel Kamerleden stelden, was niet op te maken welke oplossingen zij zelf zien. Alleen Stef Blok (VVD) maakte duidelijk overeenkomsten te zien met de WAO, die is vervangen door een veel strengere regeling. „Wat mij fascineert”, zei hij, „is dat een toenemend percentage van de nieuwe Wajongers geen lichamelijke beperking heeft, maar een psychische stoornis. Dat doet me denken aan de WAO.” Blok pleitte ervoor in de Wajong ook onderscheid te maken tussen mensen die permanent arbeidsgehandicapt zijn en mensen die dat tijdelijk zijn.

Verscheidene sprekers, zoals H. Vroon van de vakcentrale MHP, wezen erop dat er toch wel een verschil is: de jonggehandicapten hebben, als zij op hun 18de worden toegelaten tot de Wajong, nooit gewerkt. Ze hebben dus geen werkgever die hen kan helpen aangepast werk te vinden.

Hoewel er genoeg succesverhalen zijn, is het percentage Wajongers dat werkt nog steeds laag. Een kwart werkt, merendeels (15 procent) in een beschermde omgeving, zoals de sociale werkvoorziening. Hun inkomen is vaak lager dan de Wajong-uitkering.

Dat jonggehandicapten wel graag werken, werd geïllustreerd door het verhaal van een uitgenodigde Wajonger. Deze man, die drie maanden te vroeg werd geboren en daardoor een hersenbeschadiging opliep, waardoor hij onder meer spastisch is, gehoorproblemen heeft en dyslectisch is, kreeg op jonge leeftijd het stempel ‘zwakzinnig’, „een predicaat dat mij achtervolgt”. „Het was de bedoeling dat ik mijn leven zou slijten in een gesloten instelling”, vertelde hij. Toch slaagde hij erin staatsexamen havo te doen en een acteurs- en regisseursopleiding te volgen. „Nu ik een Wajong-uitkering heb, moet ik passend werk accepteren. Natuurlijk wil ik werken, dolgraag zelfs. Maar niet in de sociale werkvoorziening.”

Begin november zal blijken welke conclusies de Kamerleden trekken uit deze hoorzitting over de Wajong. Dan praten zij met minister Donner (Sociale Zaken, CDA) over zijn plan om de toegang tot de uitkeringen te beperken.