‘Massamigratie overvalt Poolse verkiezingen’

De Polen gaan zondag naar de stembus, maar niet alleen in Polen. Door de massamigratie zitten veel kiezers in het buitenland, ook in Nederland.

De Poolse winkel aan de Rotterdamse Schieweg – het is Polen in het klein. Met lekkernijen en een kruisbeeldje boven de deur. En net als in Polen is niemand het met elkaar eens. „Het is chaos in Polen”, zegt vertaalster Danuta Kwiecien (34). Conservator Elzbieta Obrzydowska (39) vindt dat onzin. „We moeten trotser zijn op ons land.”

Zondag worden in Polen vervroegde verkiezingen gehouden, na het uiteenvallen van de coalitie van premier Jaroslaw Kaczynski. Die gaan niet alleen in Polen gepaard met hevige emoties, maar ook ver daarbuiten. Want Poolse kiezers zitten zo’n beetje overal.

Sinds 2004 zijn zo’n 2 miljoen Polen op zoek naar werk vertrokken. Vooral naar Ierland en Groot-Brittannië, maar ook naar Nederland. De Poolse ambassade in Den Haag schat dat er minstens 40.000 Polen in Nederland verblijven.

Dat de Poolse worst de beste is, daarover zijn Obrzydowska en Kwiecien het wel eens. Maar verder gaapt er door de winkel aan de Schieweg een kloof. Obrzydowska stemt zondag op Kaczynski, de enige die de corruptie echt wil aanpakken. Het Polen dat zij verliet was een land van „zakkenvullers”. Waar ze naar terug wil is een land van patriotten, die vooral Duitsland flink de les te lezen. „Duitsland is net zo machtig als voor de oorlog”, zegt ze ontdaan.

Maar Kwiecien wil tegen de premier stemmen. Onder Kaczynski is Polen het land geworden waar Tinky Winky bijna was verboden. De corruptiebestrijding is ontaard in een klopjacht. En echte problemen, zoals de in gezondheidszorg, zijn niet aangepakt.

Vooral de liberale oppositieleider Donald Tusk, Kaczynski’s belangrijkste rivaal, heeft veel werk gemaakt van zijn buitenlandse campagne. Hij ging zelfs naar Londen. Volgens Malgorzata Bos-Karczewska, die een website voor de Poolse gemeenschap in Nederland runt, is dat niet zo raar. De meeste migranten zijn geneigd om liberaal te stemmen. „Het zijn jonge mensen die verder willen met hun leven.” Kaczynski’s boodschap gaat over het verleden: hij vindt dat Poolse elites zich schandelijk hebben verrijkt en ijvert voor een ‘bestraffende’ staat. Tusk gelooft niet in revanchisme.

De miljoenen migranten kunnen in deze spannende thriller – beide partijen hebben rond de 30 procent steun – in theorie het verschil maken. „Maar in de praktijk zullen ze maar een kleine stem hebben”, zegt Andrzej Olszewski, directeur van opiniepeilingbureau TNS OBOP. „Alle stemmen uit het buitenland worden maar bij één kiesdistrict opgeteld – dat van Warschau. In ons kiesstelsel is nooit rekening gehouden met de mogelijkheid dat miljoenen het land verlaten.” Toch zouden vooral de vele extreme splinterpartijen in Polen in de problemen kunnen komen als de vele ‘liberale’ migranten gaan stemmen. Het halen van de kiesdrempel (5 procent) wordt dan nog moeilijker.

De opkomst is het grootste probleem. Bij de vorige verkiezingen in 2005 was die 40 procent. Volgens veel analisten is dat ook de reden dat Kaczynski samen met radicale partijen aan de macht kon komen. Hun ultrakatholieke en vaak oudere electoraat bestaat uit gedisciplineerde stemmers.

Bovendien is stemmen in Polen minder eenvoudig dan gedacht. Zo is het machtigen van anderen vrijwel onmogelijk. Olszewski moet ook luid lachen bij de gedachte. „Gezien onze volksaard voorzie ik veel manipulatie. Mensen zouden proberen om machtigingen te bemachtigen, van weerloze oudjes of tegen betaling.”

Wie in het buitenland wil stemmen moet dat tevoren opgeven. In Groot-Brittannië hebben ruim 60.000 Polen dat gedaan, in Den Haag ruim 2.000, meer dan in 2005. Volgens Bos-Karczewska is de animo niet alleen groter door de migratie. Veel Polen zijn de regering beu. „Voor het referendum over toetreding tot de Europese Unie in 2003 gingen ook tweeduizend Polen in Nederland stemmen. Dat werd echt belangrijk gevonden, net als deze verkiezingen. Dit is ook een referendum.”