In heel Europa gaan de Polen stemmen

Polen in het buitenland hebben maar een kleine invloed op de uitslag.

Toch is de animo groter dan twee jaar geleden

De oogst van peren in de Betuwe, september 2006. Veel tuinders zijn afhankelijk van seizoenswerkers, vaak Polen, om hun oogst op tijd binnen te halen. Foto Flip Franssen Nederland, Leuth, 18-9-2006 Fruitoogst is in volle gang. De oogst van peren. Veel tuinders zijn afhankelijk van seizoenswerkers, vaak Polen, om hun oogst op tijd binnen te halen. De afhandeling van vergunningen zijn versneld, om de tuinders te behoeden voor schade. Foto: Flip Franssen Franssen, Flip

Door Stéphane Alonso en Thalia Verkade

Danuta Delicatessen in Rotterdam – het is Polen in het klein. Met Poolse worst, Pools gebak, Pools bier en een katholiek kruisbeeldje boven de deur achter de toonbank. En net als in het echte Polen is in het winkeltje niemand het met elkaar eens.

„Het is een enorme chaos in Polen”, zegt vertaalster Danuta Kwiecien (34), terwijl ze ham bestelt. Monumentenconservator Elzbieta Obrzydowska (39) vindt dat onzin. „We moeten trotser zijn op ons land.”

Zondag worden in Polen vervroegde verkiezingen gehouden, na het omvallen van de coalitie van premier Jaroslaw Kaczynski, in augustus. Verkiezingen die niet alleen binnen de Poolse landgrenzen gepaard gaan met hevige emoties, maar ook ver daarbuiten. Want Poolse kiezers zitten tegenwoordig overal in Europa.

Sinds het Poolse lidmaatschap van de Europese Unie, medio 2004, zijn naar schatting 2 miljoen Polen vertrokken, op zoek naar beter betaalde banen. Ze gaan vooral naar Ierland en Groot-Brittannië, maar ook naar Nederland. De Poolse ambassade in Den Haag schat het aantal Polen dat in Nederland verblijft op 40 à 50 duizend.

Obrzydowska stemt zondag op Kaczynski, volgens haar de enige die de corruptie in Polen echt wil aanpakken. Het Polen dat zij verliet was een land van „zakkenvullers”. Waar ze naar terug wil is een land van patriotten, geleid door mensen die zeggen waar het op staat en die niet bang zijn om vooral Duitsland flink de les te lezen. „Duitsland is nu net zo machtig als voor de oorlog”, zegt ze.

Maar Kwiecien wil tegen de premier stemmen – als ze al gaat stemmen, want ze vreest dat ze te laat is met de verplichte registratie. Onder Kaczynski is Polen de risee van de EU geworden – het is voor velen het land waar de ‘homotubbie’ Tinky Winky bijna was verboden. En Kaczynski heeft echte problemen laten versloffen. Vooral de toestand in de Poolse gezondheidszorg is dramatisch, zegt de jonge vrouw.

Poolse politici voerden al eerder campagne in de Verenigde Staten, waar veel Poolse migranten wonen. Maar de afgelopen maanden trokken ze, op jacht de kiezersgunst, voor het eerst ook naar Europese landen. Vooral de liberale oppositiepartij Burgerplatform (PO), de belangrijkste rivaal van Kaczynski’s eigen Recht en Rechtvaardigheid (PiS), heeft veel werk van haar buitenlandse campagne gemaakt. Leider Donald Tusk ging zelfs naar Londen.

Malgorzata Bos, die in Nederland een website voor de Poolse gemeenschap runt (www.polonia.nl), vindt dat niet zo raar. De meeste Poolse migranten zijn volgens haar eerder geneigd om op de liberalen te stemmen. „Het zijn jonge mensen die verder willen met hun leven.” Kaczynski’s boodschap gaat te veel over het verleden: hij vindt dat Poolse elites zich schandelijk hebben verrijkt en ijvert voor een sterke ‘bestraffende’ en sturende staat. Tusk gelooft niet in revanchisme en wil Polen economisch ontwikkelen.

Het is een spannende thriller – beide partijen hebben rond de 30 procent steun – en in theorie kunnen de miljoenen migranten het verschil maken. „Maar in de praktijk zullen ze maar een kleine stem hebben”, zegt Andrzej Olszewski, directeur van opiniepeilingbureau TNS OBOP. „Alle stemmen uit het buitenland worden maar bij één kiesdistrict opgeteld – dat van Warschau. De migranten hebben dus vooral invloed op de uitslag in de hoofdstad. ”

Toch zouden vooral de vele populistische splinterpartijen in Polen, die de kiesdrempel net of net niet halen, lelijk in de problemen kunnen komen als de vele ‘liberale’ migranten gaan stemmen. Het halen van de kiesdrempel wordt dan nog moeilijker.

Wie in het buitenland wil stemmen moet dat van tevoren opgeven. In Den Haag, waar de enige Nederlandse stembus staat, zijn ruim tweeduizend aanmeldingen ontvangen. In 2005 stemden 569 Polen.

Dat de animo in Nederland nu groter is, komt volgens Bos niet alleen maar door de toegenomen migratie. Zij denkt dat veel Polen nu gaan stemmen omdat ze de regering beu zijn. Ook Olszewski denkt dat deze verkiezingsstrijd meer leeft dan de vorige verkiezingen. Hij verwacht een grotere opkomst. „Normaliter verklaart 60 tot 80 procent van de Polen te willen gaan stemmen, vooraf althans. Nu zeggen veel meer mensen dat. Daarom denk ik dat we niet weer op 40 procent blijven steken.”