Honden hopsen maar mooi de stad uit

IKEA heeft tegenwoordig een afdeling met spullen voor kat of hond, vol met poezelige kleedjes, hangmatten, en kattenmanden compleet met ogen en staart. En keramieken voerbakjes, die niet zouden misstaan bij een sjiek diner. Wij zijn dol op onze huisdieren, en niets is te dol om ze te verwennen. Nog even en we verven hier ook de poedel zachtroze, voor we ‘m in een Burberry outfit hijsen, zoals in Amerika al gebeurt. De Dalai Lama complimenteerde ons als westerlingen onlangs in een interview met de manier waarop wij met onze huisdieren omgaan. Hij noemde dat een pluspuntje van de westerse beschaving.

Dieren kun je zien als spiegel op het menselijke bestaan. Waarom vinden we een uil wijs, een ezel dom? Allemaal projectie. In Galerie LUMC is nu onder de titel Dierlijk getroffen een parade van kunst met beesten te zien – kunst die meer zegt over de mens, met zijn angsten en verlangens, dan over het dier zelf. Er is werk bijeengebracht van onder andere Elena Beelaerts, Merijn Bolink, Charlotte Dumas en Barbara Polderman.

Dieren in de beeldende kunst zijn niets nieuws. Op de zeventiende-eeuwse schilderijen van Jan Steen kwam al een scala aan honden, katten en apen voorbij die menselijke eigenschappen belichaamden. Een aap symboliseerde bijvoorbeeld dwaasheid en ijdelheid. Of denk aan de dieren die op de praalgraven van Middeleeuwse ridders afgebeeld staan. Rust de overleden ridder op een leeuw, dan stierf hij op het slagveld. Ligt er een hond, dan overleed de man rustig in zijn eigen bed.

Dierlijk getroffen laat zien dat de dierensymboliek tegenwoordig een stuk vrijer wordt ingezet dan eeuwen geleden. Zo laat Merijn Bolink een groen pluchen kameleon gezapig in een oud, groen pluchen fauteuil rondhangen. Het dier meet zich het gedrag aan van een lui mens die is vergroeid met zijn bank. Zo levert hij een aansprekend, lachwekkend commentaar op de mens als couch-potato.

Je zou het werk van Bolink kunnen zien als een variatie op fabels: dieren gedragen zich als mensen. Ook de Spaanse Cristina Lucas gebruikt die tactiek voor haar video You can walk too (2006). Daarin laat ze een groepje honden op de achterpoten door een klein Spaans stadje hobbelen. Vrouwen kijken toe, soms in stilte, soms hardop verbaasd. Een enkeling juicht de honden toe. De aanleiding voor Lucas’ video was een citaat uit Virginia Woolfs essay A Room of One’s Own. Daarin verbaast de schrijfster zich over denigrerende uitspraken over vrouwen, die worden vergeleken met honden die op twee poten lopen. Die uitspraken voert Lucas letterlijk uit met haar video. Het is bijna een geuzendaad: ze laat zien dat honden op achterpoten weliswaar vreemd zijn, maar ze hopsen maar mooi zo de stad uit, hun vrijheid tegemoet. Terwijl de vrouwen die ze gadeslaan gewoon blijven waar ze zijn.

Dierlijk getroffen is een wat losse verzameling met dierenkunst, die toch goed uitpakt. Soms zijn de werken vertederend, zoals de zachte pluchen hond van Barbara Polderman die opgerold op een lapjesdeken ligt. Maar daar staat dan weer een nachtmerrieachtig monster als Wolf (2004) tegenover. Dikke draden hangen rond het dier, alsof het aan het vergaan is. Deze door ziekte aangetaste wolf zou zomaar een voorbode kunnen zijn van de dood.

Dan zijn de olifant-achtige wezens van Christien Rijnsdorp alweer een stuk vrolijker. Op drie benen en met een slurf balanceren de beesten over elkaar heen in de sculptuur Renz. Maar ook deze ‘fantasiefanten’ zijn een beetje vreemd, alsof ze zich niet kunnen losmaken van elkaar. Alsof ze, als een nestje pasgeborenen, tot elkaar veroordeeld zijn.

Dierlijk getroffen. T/m 2 dec. in Galerie LUMC, Albinusdreef 2, Leiden. Ma t/m zo 8-20u. Inl: www.galeries.nl/lumc