Een Ierse halsmassage

Edna O’Brien: Avondlicht. Vertaald door Janneke Zwart. De Bezige Bij, 362 blz. €19,90

Een bekende Engelse anekdote gaat over een jonge Anglicaanse geestelijke die op weekendbezoek bij zijn bisschop aan het ontbijt een ei opent waarvan de lucht hem kennelijk afschrikt. ‘Is er iets mis met dat ei’, vraagt de bisschop, en hij antwoordt , ‘It is very... good... in places’.

Bedorven eertwaar is de nieuwste roman van Edna O’Brien, haar meer dan twintigste al, niet . Maar de uitspraak van de verlegen geestelijke is er wel op van toepassing. De voornaamste personen in Avondlicht zijn een moeder en dochter in en uit een Iers plattelandsdorp – tenminste, de moeder brengt er het grootste deel van haar leven door. De dochter maakt carrière als schrijfster en komt er op den duur maar zelden, ook wanneer haar moeder op sterven ligt. Over haar boeken horen wij niet veel. Een van de weinige dingen erover die in de herinnering blijven is dat haar moeder in een brief schrijft dat de dorpsgenoten niet gelukkig zijn met haar beeld van de Ierse samenleving. In dat opzicht lijkt zij op O’Brien zelf, die ook bekend staat als onaardig over de Ierse samenleving die zij zelf voor Londen heeft verruild.

Het komt nogal eens voor dat de Ieren mopperen over het beeld van hun land in de literatuur. In het geval van O’Brien kan hun niet helemaal ongelijk gegeven worden. De meeste van haar personages maken geen prettige indruk. De voornaamste uitzondering is de oude moeder, Dilly, die wij aan het eind van het boek op haar sterfbed aantreffen wat haar vanzelf aanspraak geeft op onze sympathie, temeer wanneer zij afsteekt tegen een onaangename verpleegster.

Van Dilly krijgen wij voornamelijk haar periode als jong meisje in Amerika mee, waar zij zich een tijd lang in leven houdt met kleine baantjes. Terug in Ierland trouwt zij, dan raakt haar eigen levensgeschiedenis uit het zicht en horen wij vooral over dochter Eleonora, de schrijfster, die een aantal liefdes beleeft en zelf moeder wordt.

Waarom O’Brien haar roman zo heeft opgebouwd wordt niet helemaal duidelijk. Veel lezers zullen pas in de laatste fase weer meeleven wanneer het verhaal teruggekeerd is bij de stervende Dilly. Haar eind in het ziekenhuis wordt gevolgd door twee fragmenten van haar verleden die ineens heel natuurlijk van vorm zijn (en door Janneke Zwart, die het niet makkelijk heeft gehad, goed vertaald). Zo is er de herinnering aan een keer toen Eleonora haar moeder zachtjes masseerde in de hals en haar een gevoel gaf van aangeraakt worden zoals zij nog nooit aangeraakt was. Wat een verrassing: dat kon dus toch ook.