Snel uit de loopgraven want huizenmarkt zit op slot

De VROM-raad bracht gisteren een vernietigend rapport uit over de staat van de woningmarkt.

De nood is hoog, maar Balkenende doet niets.

De woningmarkt moet op de schop. Er móét wat gebeuren, want de problemen worden almaar groter. Dat zegt de VROM-raad, een adviesorgaan van regering en parlement. Gisteren presenteerde de raad een alarmerende studie. De huidige woningmarkt spot met alle economische wetten. Het aanbod van woningen reageert nauwelijks op de prijsstijgingen. Er moet een eind komen aan het stimuleren van de vraag en het rantsoeneren van het aanbod. Vijf vragen aan voorzitter Henry Meijdam en onderzoeker Peter Boelhouwer, hoogleraar woonsystemen aan de Technische Universiteit Delft.

1Iedereen heeft een dak boven zijn hoofd, wat is het probleem?

Meijdam: „De woningmarkt stagneert op een ongelooflijke manier en creëert sociale onrechtvaardigheid. De toegang voor starters wordt almaar slechter, er is geen doorstroming op de woningmarkt en er wordt te weinig gebouwd en verkeerd gebouwd. Daarnaast gaat de huurliberalisering niet door en doet het kabinet evenmin iets aan de koopmarkt.”

Boelhouwer: „Sterker nog, dit kabinet heeft een soort fatwa uitgesproken over de hypotheekrenteaftrek. Die mag niet eens worden onderzocht, terwijl iedereen weet – de OESO heeft er voor gewaarschuwd, het IMF, de Raad van State – dat de duurzaamheid van de overheidsfinanciën in gevaar is. De aftrek van de hypotheekrente kost nu al jaarlijks ruim 10 miljard euro. Je moet er niet aan denken dat de rente nog verder gaat stijgen. Kortom, de problemen op de woningmarkt zijn urgent en worden alleen maar groter.”

2Waarom worden er niet gewoon meer huizen gebouwd?

Boelhouwer: „Het woningaanbod werd tot vijftien jaar geleden volledig gereguleerd door de centrale overheid. Dat wordt nu meer aan de markt overgelaten. Daar is niets mis mee, maar we zijn ergens halverwege blijven steken. De realiteit is nu dat we via de hypotheekrenteaftrek en startersleningen de vraag enorm stimuleren, met meer dan 10 miljard euro per jaar, terwijl we tegelijkertijd een kunstmatige schaarste creëren. Want de overheid remt de woningbouwproductie door te hoge grondprijzen te vragen en door het ruimtelijk beleid: er zijn meer woningbouwlocaties nodig. Het aanbod van woningen is ver onder de maat.”

3Maar dit kabinet wil de woningbouw toch intensiveren naar 80.000 tot 100.000 nieuwe woningen per jaar?

Meijdam: „Dat gaat niet lukken, daarvoor zal er werkelijk wat in het systeem moeten veranderen. Dat geldt ook voor de plannen met de veertig probleemwijken. Als je achterstandswijken wilt aanpakken moeten mensen wel kunnen bewegen. Je hebt doorstroming nodig, of het nu om de koop- of over de huurmarkt gaat.”

4Dat de woningmarkt vastzit is vaker geschreven, wat voegt deze studie toe?

„We tonen dat de betrokken partijen – huurders, kopers, ontwikkelaars, makelaars, woningcorporaties – meer krijgen als ze iets inleveren”, zegt Meijdam. „Partijen houden elkaar nu in de wurggreep. Voor de één is het schrappen van de renteaftrek onbespreekbaar, voor de ander het schrappen van de overdrachtsbelasting of de fiscale bijtelling van de woning via het huurwaardeforfait. We moeten die loopgraven uit. Als het zorgstelsel op de schop kan, kan dat ook met de woningmarkt. Als we niet nadenken over hoe het anders moet, dan lopen we straks acht jaar achter. Een volgend kabinet moet eerst een plan uitwerken waar iedereen achter staat en dat kost tijd. Dat kunnen we nu voor zijn.”

5U zegt dat woonwensen meer gefrustreerd worden, hoe kan het toch dat de politiek niet thuis geeft?

Boelhouwer: „Het is gek dat de Britse premier van de huizenmarkt topprioriteit maakt en Balkenende er niet over wil nadenken. Terwijl beide landen soortgelijke problemen kennen op de woningmarkt. Het zijn de enige Europese landen met zeer sterke prijsstijgingen maar met een zeer lage bouwproductie. De Nederlandse politiek gaat verrassend ontspannen met de problemen op de woningmarkt om. ”

Het rapport van de VROM-raad is te lezen via nrc.nl/economie