Over de schouder meekijken met de treinmachinist

NS heeft voor 400 miljoen nieuwe Sprinters aangeschaft in Duitsland. De voertuigen zijn ‘state of the art’, met lage instap, cameratoezicht en airconditioning. Nadeel: er zitten geen toiletten ingebouwd.

Over de schouder meekijken met de machinist terwijl de trein rijdt. Dat is de ‘attractie’ van de nieuwe stoptreinen die NS vanaf eind 2008 gaat gebruiken. Vorige maand bood NS in het Duitse Krefeld alvast een sneak preview van de trein, door het spoorbedrijf tegenwoordig ‘Sprinter’ genoemd, maar het is en blijft een langzame trein die op elk tussengelegen station stopt.

Wie straks plaatsneemt in het voorste deel van het nieuwe railvoertuig krijgt een mooi zicht op de spoorbaan. Transparantie is het kenmerk van deze trein: van voren naar achteren zijn de scheidingswanden tussen de compartimenten van doorzichtig glas. De machinist heeft één noodgreep achter de hand als hij of zij pottenkijkers wil weren – bijvoorbeeld als er iemand voor de trein springt. In dat geval kunnen een paar simpele rolgordijntjes worden neergelaten.

Om vandalisme, diefstal en andere ongerechtigheden te kunnen bestraffen – en mogelijk te voorkomen – zijn in de coupés camera’s geplaatst die de bewegingen van reizigers registreren.

Pluspunten van de Sprinter: de lage instap, die gelijkvloers uitkomt met het perron en daardoor vlot in- en uitstappen bevordert. En: de hoge topsnelheid, 160 kilometer per uur. Het is wel de vraag of deze mogelijkheid ook echt zal worden benut.

Grootste nadeel: er zitten geen wc’s in de trein. In de Sprinters die nu rijden zitten ook geen toiletten. Argument van NS: de gemiddelde reis duurt maar 15 minuten – zo lang moeten reizigers hun behoefte maar ophouden.

NS heeft 64 van de nieuwe treinen besteld bij een consortium bestaande uit het Canadese Bombardier, de ‘leidende partij’, en het Duitse Siemens. Met de order is 400 miljoen euro gemoeid. De totale investeringen door NS in modernisering van zijn treinenpark tot 2011 komt hiermee op 1,6 miljard euro. De overheid hoeft niet mee te betalen; NS is een verzelfstandigd bedrijf dat financiering verzorgt met eigen middelen.

NS heeft ‘last’ van vernieuwingsdrift. Behalve de aankoop van de Sprinters ondergaan de intercity’s (Koplopers) momenteel één voor één een totale renovatie, terwijl voor de hsl tussen Amsterdam, Rotterdam en Breda – waarvan de ingebruikname ernstig is vertraagd – ook nieuwe treinen zijn besteld bij het Italiaanse Ansaldobreda.

De sprinters van Bombardier/Siemens zijn 32 vierdelige en 32 zesdelige elektrische motorstellen. Stephan Krenz, medewerker van Bombardier Duitsland, zegt dat zijn treinen behalve een ander uiterlijk ook technisch sterk verschillen van de voorgangers. Zo is de verlichting ‘intelligent’: de lampen reageren op buitenlicht. Belangrijker nog: door zuiniger motoren en een aerodynamische vormgeving verbruikt de trein minder energie. De Sprinters geven tijdens het remmen elektriciteit terug aan de bovenleiding, waarmee andere treinen gevoed kunnen worden. De treinen zorgen voor vermindering van de uitstoot van CO2 met 18.000 ton per jaar – NS heeft zich ten doel gesteld om tot 2020 de uitstoot van CO2 door zijn treinen met 20 procent te verlagen. Volgens Krenz komen er ook beeldschermen voor informatie en amusement in de treinen. Maar dat is nog maar de vraag. (zie ‘Informatie en amusement’).

De nieuwe Sprinters zijn noodzakelijk om de „spectaculaire” groei van het aantal reizigers op te vangen, zegt NS. De afgelopen tweeënhalf jaar nam het aantal treinreizigers met 12 procent toe. Verder heeft NS een snelle levering van de treinen bedongen. Eerder kreeg het bedrijf kritiek uit Den Haag omdat treinen te laat werden besteld en de indienstneming te lang duurde. NS zal zijn nieuwe voertuigen om te beginnen inzetten in wat het bedrijf toch de „stoptreindienst” noemt, in de Randstad. Geleidelijk aan moeten ze dan oud materieel gaan vervangen.