De lokroep van een politieke ‘beweging’

De ‘beweging’ die Rita Verdonk gisteren oprichtte, Trots op Nederland, is bewust geen politieke partij. Dat woord schrikt mensen af. „Verdonk staat voor een nieuwe politiek.”

en - Guus Valk

Den Haag, 18 okt. - Ze bellen hem al, de „gulle gevers”, zegt hij: directeuren, grootaandeelhouders, ondernemers. Hans Nieukerke, vriend van Rita Verdonk, staat hen te woord. „Mensen uit het bedrijfsleven lopen weg met Rita. Ze zien de problemen in het land: auto’s die in de fik gaan in Slotervaart en Nederland dat blij moet zijn dat het ‘relatief rustig’ is gebleven.”

Ondernemers willen een politicus die van aanpakken weet, zegt Nieukerke, en niet denkt aan wat er allemaal níét kan. „Rita is zo’n stoere vrouw. Zij zegt: ik los de problemen op, nu is het afgelopen!” Nieukerke is bestuurslid van twee stichtingen: de Stichting Stem Rita Verdonk en de Stichting Vrienden van Rita Verdonk. De laatste is gisteren opgericht. Nieukerke: „Wij gaan het geld van de donateurs netjes beheren.”

Trots op Nederland heet de ‘beweging’ die Rita Verdonk gisteren oprichtte. Een politieke partij is het niet. Een beweging zal haar helpen om haar doel, minister-president, te bereiken. Speerpunten zijn de files, zorg, onderwijs, immigratie en integratie.

Waarom een beweging, en geen partij? Verdonk wil opkomen voor „alle Nederlanders die zich nu niet begrepen voelen door de bestaande politieke partijen”. Een politieke partij is een vereniging, met statuten, betalende leden die invloed uitoefenen en een bestuur kiezen. En het is, aldus Rudy Andeweg, hoogleraar empirische politicologie aan de Universiteit Leiden, „het meest gewantrouwde onderdeel van ons politiek bestel”. Dat Verdonk van een beweging spreekt, ziet Andeweg dan ook „deels als retoriek”: het woord ‘partij’ schrikt mensen af.

Verdonk is niet de eerste politicus die afstapt van het aloude idee van een politieke partij. Marco Pastors richtte vorig jaar EénNL op, een partij zonder leden. Hij had geen zin, zei hij, „om amendementen uit Schin op Geul” te behandelen. Geert Wilders doet hetzelfde met zijn Partij voor de Vrijheid. Die partij heeft geen leden of afdelingen. Er zijn leden van de Tweede Kamerfractie, een website, en Geert Wilders zelf.

De afwezigheid van leden maakt de positie van de kleine groep getrouwen van Verdonk sterker. Zij dienen het Tweede Kamerlid van advies, werven fondsen, voeren het woord, of zijn haar ‘klankbord’. Verdonk belt hen geregeld. De belangrijkste getrouwen: ex-voorzitter Ed Sinke van de Amsterdamse VVD-afdeling, campagneadviseur Kay van de Linde, vriendin Yolanda Bolleurs, het Amsterdamse deelraadslid Mark Doorn, en Hans Nieukerke.

Laatstgenoemde, nu nog prominent VVD’er en tot voor kort directeur van de Hoenderloo Groep, zal zich voor Verdonk bezig houden met het geld.

[Vervolg VERDONK: pagina 3]

VERDONK

Beweging geeft Verdonk de tijd

[Vervolg van pagina 1] Op dit moment heeft de Stichting Stem Rita Verdonk „enkele tienduizenden euro’s” in kas, zegt hij. Maar er zal snel meer geld komen. „Het is zeker denkbaar dat Verdonk premier wordt.” Daarvoor is op termijn wel een politieke partij nodig, denkt Nieukerke. „Anders lijkt het me lastig om het premierschap te bereiken.”

Politiek advies krijgt Verdonk van Ed Sinke. Hij zei gisteren dat een nieuwe partij „de minst logische keuze” was. „Het systeem van politieke partijen is op zijn retour. Rita Verdonk staat juist voor een nieuwe politiek.” Bij de Stichting Vrienden van Rita Verdonk, waarvan Sinke ook bestuurder is, heeft zich bovendien een nieuw bestuurslid aangesloten: R. Boelen, commissaris bij onder meer Ballast Nedam en tot voor kort VVD-lid. Hij vindt het „buitengewoon verstandig” dat Verdonk voor haarzelf is begonnen.

Kay van de Linde, pro deo pr-adviseur van Verdonk, heeft haar altijd afgeraden een politieke partij op te richten. Hij was betrokken bij de start van Leefbaar Nederland. Die partij probeerde in 2001 groot te worden op de ‘ouderwetse’ manier: met een partijkader, meepratende leden en een gekozen lijsttrekker (Pim Fortuyn). Na jaren van intern geruzie ging de partij dit jaar ten onder. Dit nooit meer, weet Van de Linde.

De structuur van de beweging biedt Verdonk ruimte „de kat uit de boom te kijken”, zegt politicoloog Gerrit Voerman van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen van de Rijksuniversiteit Groningen. „Zo kan ze inschatten hoe groot haar aanhang werkelijk is. De peilingen zijn niet eenduidig.”

Praten namens de ‘gewone Nederlander’. Je laten voorstaan op daadkracht en rechtlijnigheid. Een tegenstelling creëren tussen je eigen beweging, die naar de mensen luistert, en de Haagse bestuurderselite, die dat niet meer doet. Nieuw is het allemaal niet. Het „populistische breekijzer”, zoals Voerman deze methode noemt, is al eerder succesvol gebruikt door Pim Fortuyn en Geert Wilders. Verdonk heeft volgens hem tot nu toe steeds volgens een klassiek populistische methode gewerkt.

Voerman: „Tijdens de strijd om het lijsttrekkerschap schilderde ze fractieleider Mark Rutte af als deel van de elite. Als minister presenteerde ze zichzelf als outsider, die opbotste tegen de stroperigheid van de regels.” Maar in Den Haag, zegt Voerman, „is Verdonk allang geen buitenstaander meer”.