Poolse rol op Europese top onberekenbaar

De kans bestaat dat Polen morgen op de Europese top opnieuw gaat dwarsliggen. Zeker nu er over een paar dagen verkiezingen zijn. Maar binnen de logica van de premier Kazcynski is niets zeker.

Anna Fotyga gelooft er in. „Ik ben een grote optimist”, antwoordde Polens minister van Buitenlandse Zaken maandag op de vraag of de Europese top, eind deze week in Lissabon, een succes wordt. Maar is ze dat vrijdag nog?

Het zou niet de eerste stemmingswisseling zijn. Onvoorspelbaarheid lijkt tegenwoordig het devies van de Poolse diplomatie. En de harde verkiezingsstrijd die woedt – de Polen gaan zondag naar de stembus – maakt de mist in de glazen bol alleen maar dikker.

Politiek analist Pawel Swieboda, die in Warschau een denktank leidt, vreest dat het succes van de top zal afhangen van de – bijna dagelijkse – peilingen in Polen. Als die vrijdag heel ongunstig zijn voor premier Jaroslaw Kaczynski is een zwart scenario, waarbij Polen de top torpedeert, niet uitgesloten.

„Ik kan me voorstellen dat Kaczynski de geschiedenis in zal willen gaan als iemand die tot het bittere einde voor de nationale belangen vecht”, zegt Swieboda. „Als hij geen zicht meer heeft op de verkiezingsoverwinning kan hij in Lissabon moeilijk gaan doen.”

Kaczynski schuwt de confrontatie niet. Integendeel, de afgelopen jaren lag Polen met Brussel overhoop over de Europese begroting, belastingtarieven, een uitleveringsgedrag, het milieu en mededingingsregels. En in juni zette Kaczynski een top in Brussel op scherp, door meer stemgewicht te eisen in de Europese Raad van Ministers, vooral ten opzichte van Duitsland en met het argument dat de nazi’s 20 procent van de Poolse bevolking de dood in hebben gejaagd.

Hij kreeg zijn zin, maar maakte zich niet populair, temeer daar hij helemaal niet in Brussel aanwezig was. Kaczynski stuurde zijn tweelingbroer Lech Kaczynski, die president van Polen is, en Fotyga. Maar de president en de minister moesten wel voortdurend bellen met de premier, die duidelijk het laatste woord had en af en toe direct intervenieerde via interviews op de Poolse televisie. Het maakte de Brusselse gesprekspartners wanhopig.

In Lissabon zit Polen weer aan tafel met eisen, ditmaal over het blokkeringmechanisme ‘Joannina’, dat regeringen wier voorstellen door een meerderheid zijn weggestemd de mogelijkheid geeft om besluitvorming tijdelijk tegen te houden. Polen wil dat het wordt opgenomen in de hoofdtekst van het Hervormingsverdrag, de opvolger van de gesneuvelde Europese Grondwet, maar de rest van de EU vindt dat een ‘voetnoot’ volstaat.

Kaczynski claimt dat hij met zijn stijl Polen weer op de Europese kaart heeft gezet. Er is weer respect, Duitsland behandelt Polen nu als gelijkwaardige partner, zegt hij. „Pure nonsens”, zegt Swieboda. De analist vindt de anti-Duitse retoriek van Kaczynski rampzalig. „,Zulke spelletjes kun je niet lang volhouden.”

Ook Wladyslaw Bartoszewski, Polens oud-minister van Buitenlandse Zaken en een grote autoriteit, heeft zich bij de critici aangesloten. Deze overlevende van Auschwitz was twee jaar geleden nog een bondgenoot van Kaczynski. Maar nu zet hij zich vol overgave in voor de val van de premier. Volgens Bartoszewski bestaat deze regering uit „gefrustreerde freaks, die hun complexen afreageren op het volk”.

Het Poolse diplomatieke corps is door Kaczynski volledig overhoop gehaald. Al twee jaar regent het ontslagen en benoemingen. Het baart Bartoszewski grote zorgen. Het lijkt wel, zei hij onlangs tijdens een felle redevoering, alsof koziolek Matolek, het domme geitje uit de Poolse sprookjes, aan het roer van het ministerie van Buitenlandse Zaken staat.

Zit ‘geitje Matolek’ morgen en vrijdag ook in Lissabon? Swieboda kan zich ook een scenario voorstellen waarin Kaczynski aan het thuisfront juist wil laten zien dat hij best compromissen kan sluiten. Tot nu zet de premier zwaar in op de steun van het platteland. Hij heeft veel hoogopgeleiden van zich vervreemd door harde retoriek. „Met een constructieve houding in Lissabon kan hij zijn electoraat weer verbreden”, zegt de analist.

Maandagavond zat Kaczynski al in een praatprogramma van TVN, de commerciële tv-zender die hij tot nu boycotte.

Afgelopen vrijdag ging Jaroslaw Kaczynski in debat met oppositieleider Donald Tusk, met wie hij in een nek-aan-nekrace is verwikkeld. Tegen alle verwachtingen in verloor de premier. Sindsdien geven de peilingen Tusk het voordeel. Swieboda: „Kaczynski is normaal extreem koppig, maar lijkt zich nu toch van zijn betere kant te willen laten zien.” De Europese top kan hem daarbij helpen.